Macedon Webmaster
Бугарија не почитува 14 пресуди, Европа молчи, а полна уста ѝ е со Бугарите во македонскиот Устав – двојни стандарди на дело
Европскиот суд за човекови права досега донел 14 конечни пресуди поврзани со правото на Македонците во Бугарија слободно да се здружуваат, да организираат мирни собири и јавно да ги застапуваат своите права.
Шест пресуди директно се однесуваат на одбивањето да се регистрираат здруженија што се залагаат за признавање и заштита на македонското малцинство. Останатите се поврзани со забрани на собири, чествувања и организирано дејствување.
Правната содржина на предметите е различна, но суштината е иста: бугарските институции со децении го ограничуваат правото на граѓаните што се изјаснуваат како Македонци легално да се организираат.
Забранети затоа што се Македонци
Во групата предмети „Обединета македонска организација Илинден и други против Бугарија“, Стразбур утврдил дека одбивањата за регистрација биле неоправдани и непропорционални.
Софија се повикувала на националната безбедност, јавниот ред, територијалниот интегритет и единството на бугарската нација. Како особено спорно било посочувано токму барањето за признавање на македонско малцинство.
Но организациите не повикувале на насилство, ниту предлагале недемократски средства. Нивниот „прекршок“ бил тоа што зборувале за постоењето на Македонците во Бугарија и барале заштита на нивните права.
Европскиот суд јасно утврдил дека тоа не е законска причина за забрана.
Пресудите не значат дека Бугарија мора автоматски да ја регистрира секоја организација или формално да признае одредено малцинство. Но значат дека не смее повторно да ги одбива здруженијата врз основа на аргументи што Стразбур веќе ги прогласил за неприфатливи.
Токму тоа Софија продолжува да го прави.
Пресудите се задолжителни, но само на хартија
Конечните пресуди на Европскиот суд не се политички препораки. Според Европската конвенција за човекови права, тие се задолжителни.
Нивното извршување не завршува со исплата на парично обесштетување. Државата мора да ја отстрани причината за повредата и да спречи таа да се повторува.
Во случајот со Македонците, Бугарија требаше да обезбеди јасна и недискриминаторска постапка за регистрација. Наместо тоа, институциите создадоа затворен круг: кога една причина за одбивање ќе биде отстранета, се измислува друга.
Еднаш проблем е наводното загрозување на националното единство, другпат политичките цели, етничките тензии или формалните недостатоци во статутите и записниците.
Образложенијата се менуваат, но резултатот останува ист – македонските здруженија не можат легално и непречено да дејствуваат.
И по речиси две децении надзор и предупредувања, Бугарија продолжува по старо.
Европа се повикува на ненадлежност
Европскиот суд за човекови права е институција на Советот на Европа, а извршувањето на неговите пресуди го надгледува Комитетот на министрите.
Тоа е правно точна институционална поделба, но не може да биде оправдување за политичкиот молк на Европската Унија.
Бугарија е членка на Унијата, која постојано се повикува на демократијата, еднаквоста, владеењето на правото и заштитата на малцинствата.
Кога станува збор за Македонците во Бугарија, Брисел се прогласува за ненадлежен. Но кога станува збор за внесување на Бугарите во македонскиот Устав, тогаш Брисел е многу гласен, конкретен и строг.
Проблемот не е само во формалното признавање на малцинството. Станува збор за непочитување конечни пресуди, повреда на слободата на здружување и отсуство на владеење на правото.
Токму оние вредности што Европската Унија ги претставува како темел на своето постоење.
За Македонија услови, за Бугарија молк
Од Македонија, како земја кандидат, се бара да го менува Уставот и да презема дополнителни обврски за да ги продолжи пристапните преговори.
Од Бугарија, како земја членка, не се бара ниту да овозможи непречена регистрација на македонските здруженија, иако против неа постојат 14 пресуди од Стразбур.
Едната држава се условува да го промени највисокиот правен акт. Другата повеќе од две децении не може – или не сака – да обезбеди основно право на здружување.
Тоа не е еднаков европски стандард. Тоа е политичка привилегија за членката и притисок врз кандидатот.
Софија тврди дека македонските здруженија можат да го загрозат единството на бугарската нација, да создадат етнички тензии или да остваруваат политички цели.
Но дали истите аргументи важат и за Македонија?
Кога од македонските граѓани се бара внесување на Бугарите во Уставот, и покрај противењето на голем дел од јавноста, никој во Брисел не прашува дали таквото наметнување може да предизвика поделби, политички тензии или нарушување на единството на македонската нација.
Она што за Софија се прифаќа како „заштита на националното единство“, за Македонија се прогласува за неисполнување на европските обврски.
Бугарија може да го оспорува постоењето на Македонците, да ги одбива нивните здруженија и да не спроведува 14 пресуди. Македонија, пак, мора да го менува Уставот за да го продолжи европскиот пат.
Затоа прашањето повеќе не е колку пресуди донел Судот во Стразбур.
Прашањето е колку пресуди се потребни за Европа конечно да побара од Бугарија да ги почитува правата на Македонците.
Сè додека Брисел молчи за Македонците во Бугарија, а врши притисок за барањата на Софија во Македонија, зборовите „европски вредности“ ќе звучат како празна политичка парола.
Тоа не е владеење на правото.
Тоа се двојни стандарди.
