Македонски легенди

Оскар Давичо – писателот што со перо сведочеше за борбата на партизаните на Маркос

Оскар Давичо е роден на 18 јануари 1909 година во Шабац, во еврејско семејство, а починал на 30 септември 1989 година во Белград. Бил истакнат српски и југословенски писател, поет, есеист, преведувач, новинар, револуционер и учесник во антифашистичката борба.

Оскар Давичо потекнувал од сефардско еврејско семејство. Детството го минал во Шабац, а образованието го продолжил во Белград. Уште како гимназијалец почнал да пишува поезија и да го покажува својот бунтовен дух и неподготвеноста да се помири со општествените неправди.

За време на Втората светска војна се приклучил кон партизанското движење и учествувал во антифашистичката борба. По војната работел како новинар во Танјуг, „Борба“ и „Глас“, а како известувач го следел и Нирнбершкиот процес, на кој им било судено на водечките претставници на нацистичкиот режим.

„Меѓу партизаните на Маркос“

Посебно место во неговото творештво има книгата „Меѓу партизаните на Маркос“, објавена на српски јазик во Белград во 1947 година. Делото има исклучително значење и за македонските читатели бидејќи содржи непосредни сведоштва за Граѓанската војна во Грција и за страдањето на Македонците во Егејскиот дел на Македонија.

Во 1947 година, во екот на војната, Давичо го посетил овој дел од Македонија и престојувал меѓу борците на Демократската армија на Грција, предводена од генерал Маркос Вафијадис. Тој не пишувал од безбедна далечина, туку непосредно го следел животот на борците, нивното движење низ планините, воените судири, жртвите и страдањата на цивилното население.

Своите доживувања и записи ги објавил во обемна книга од близу 400 страници. Покрај описите на градовите и селата и животот на населението, во неа се содржани интервјуа со команданти и борци на Демократската армија на Грција, како и потресни сведоштва за теророт што го претрпувале Македонците.

Особено значајно е интервјуто со генерал Маркос од 1947 година, во кое тој зборува за Македонците како посебен народ и за нивното право слободно да го употребуваат својот јазик. Во книгата се пренесени и сведоштва на припадници на ДАГ кои отворено се изјаснувале како Македонци.

Генерал Маркос, зборувајќи за краткиот период на власта на ЕАМ во 1944 година, посочил дека Македонците слободно зборувале на својот јазик, печателе весници и отворале училишта во кои се изучувала нивната историја. Ова сведоштво има голема вредност за расветлување на положбата на македонскиот народ во Егејскиот дел на Македонија.

Книгата била повлечена од јавноста по судирот меѓу Југославија и Советскиот Сојуз во 1948 година и поради политичките околности поврзани со генерал Маркос. Со децении таа останала речиси заборавена и недостапна за пошироката македонска јавност.

Сведоштва за суровиот терор

Давичо запишал и потресни сведоштва за тортурата, убиствата и прогоните врз населението. Едно од нив е изјавата на припадникот на ДАГ, Ламбринас, кој пред присутните новинари раскажал за мачењата и убиствата на луѓе осомничени дека ја поддржуваат антифашистичката и партизанската борба.

Во неговото сведоштво се споменуваат жени кои биле мачени за да ја откријат локацијата на илегална печатница, силувани и убиени активистки на ЕАМ, како и работници и членови на нивните семејства кои биле сурово ликвидирани.

Овие записи не се само сведоштва за едно сурово време. Тие претставуваат историски документи за страдањето, отпорот и опстојувањето на Македонците во Егејскиот дел на Македонија. Преку нив Давичо зачувал дел од вистината за војната во која македонскиот народ платил огромна човечка цена.

Книгата повторно пред македонските читатели

Благодарение на македонскиот историчар и писател Александар Донски, книгата била пронајдена и од неа првпат на македонски јазик бил објавен избор од стотина најзначајни страници. Вредните историски податоци биле преведени и на англиски јазик за да бидат доставувани до странски институции, организации и истражувачи.

Книгата била преведена и на грчки јазик од соработник на Донски од Солун, со цел нејзината содржина да стане достапна и за Македонците во Егејскиот дел на Македонија кои го зборуваат македонскиот јазик, но најчесто читаат на грчки.

Покровител на објавувањето е Македонското литературно друштво „Григор Прличев“ од Сиднеј, предводено од Душан Ристевски, во соработка со Здружението на Македонците од Егејскиот дел на Македонија „Мирка Гинова“ од Штип, предводено од Стојан Димков.

Преводите ги помогнале Трајче Т. Трајкоски од Перт, Александра и Горан Серафимовски од Австралија, како и „Македон преведувачи и издавачи“ од Сиднеј. Поради недостиг од средства, трите јазични изданија засега се објавени само во електронски формат.

Оскар Давичо напишал дека Егејскиот дел на Македонија го носел во своето срце. За време на престојот меѓу партизаните и неговиот живот бил изложен на опасност, но тој не се откажал од својата новинарска и човечка должност да сведочи.

Давичо починал во Белград во 1989 година, оставајќи богато книжевно наследство. Неговото дело продолжува да сведочи за бурниот XX век и за писателот кој не се задоволувал само да го опишува светот, туку настојувал со своето перо да се бори за вистината и за неговото менување.

Поради неговата храброст и сведоштвата што ги оставил за Македонците, заслужува неговото име да биде зачувано и во Македонија. Именувањето улица по Оскар Давичо би претставувало достоинствено оддолжување кон писателот и новинарот кој во еден од најтешките периоди ја запишал вистината за страдањата и борбата на македонскиот народ.

 

Најново од: Македонски легенди

Димитар Влахов – живот посветен на македонското прашање

Димитар Влахов (1878–1953) е македонски револуционер, публицист, дипломат и државник, една од значајните личности во македонската национална и политичка историја. Неговиот животен пат ги поврзува револуционерните борби од крајот на XIX век, настојувањата за ослободување и обединување на Македонија и создавањето на современата македонска држава. Има луѓе што живеат во историјата и луѓе што учествуваат […]

Наде Проева

Наде Проева (9. IX 1949 – 6. XI 2024) е македонски историчар, универзитетски професор, научник со светско реноме и борец за македонската кауза. Таа е истражувач кој ја афирмираше античката историја на Македонија, која долго време бил запоставувана. Оставила длабока трага во македонската и светската историографија. Наде Проева е родена на 9 септември 1949 година […]

Романската монахиња Херувима (Светлана Михаела Танаса загина за вистината

Романската монахиња Херувима (Светлана Михаела Танаса, 1969–1998) студирала класични јазици во Јаши и ги проучувала делата на свети Јован Златоуст. Се упокоила на 8 ноември 1998 година, на 29-годишна возраст, и била погребана во манастирот Петру Вода во Романија. Во 1995 година добила стипендија од Фондацијата „Сорос“ за магистерски студии по средновековна историја на Централноевропскиот […]

Тома Прошев

Тома Прошев е роден на 10 ноември 1931 година во Скопје, а починал на 12 септември 1996 година на хрватскиот остров Зларин. Тома Прошев е Македонски композитор, диригент и музиколог, еден од најистакнатите автори на македонската современа музика и меѓу првите композитори што внеле нов звук во македонското музичко творештво. Гимназија завршил во родниот град. […]

Никола Беровски – големиот учител на Македонците во Албанија

Никола Беровски е роден во 1923 година во Битола, а починал во 1993 година во Тирана, Албанија. Има луѓе чие дело продолжува да живее во генерациите што ги описмениле, во книгите што ги оставиле и во јазикот што помогнале да се зачува. Меѓу нив е Никола Беровски, македонскиот учител, учебникар и преведувач кој својот работен […]

Бранко Гапо – великан на македонската кинематографија

Бранко Гапо (5 ноември 1931 – 18 ноември 2008) е еден од најзначајните македонски режисери. Со своето богато филмско творештво, како и со работата во театарот, телевизијата и радиото, оставил длабока трага во македонската култура. Роден е како Бранко Ивановски на 5 ноември 1931 година во Тетово. Неговата љубов кон филмот се развила уште во […]

Владо Черноземски – живот меѓу револуционерното подземје и Марсејскиот атентат

Владо Черноземски е роден на 19 октомври 1897 година во селото Каменица, денес дел од Велинград, Бугарија, Владо Черноземски загинал на 9 октомври 1934 година во Марсеј, Франција. Неговото вистинско име било Величко Димитров Керин. Како член на ВМРО, најнапред во времето на Тодор Александров, а потоа во организацијата предводена од Иван Михајлов, останал запаметен […]

Јордан Костадинов – борец за националните права на Македонците во Пиринска Македонија

Јордан Костадинов (9 ноември 1932 – 23 август 2019) бил борец за националните права на Македонците во Пиринскиот дел на Македонија, политички затвореник и еден од основачите и претседател на ОМО „Илинден“. Поради своето дејствување, двапати бил затворан од бугарските власти. Јордан Костадинов Иванов е роден на 9 ноември 1932 година во селото Белица, преименувано […]

To top