Македонскиот војвода кој уште пред Кресненското востание ја согледал потребата од организирана борба против османлиската власт
Во историјата на македонското национално ослободително движење малкумина дејци оставиле толку длабока трага како Димитар Поп Георгиев Беровски. Неговото име денес најчесто се поврзува со Кресненското востание од 1878 година, но неговата револуционерна дејност започнува многу порано. Уште во средината на 1870-тите години Беровски размислувал за организирање вооружено востание во Македонија, убеден дека македонскиот народ не може да остане пасивен додека на Балканот се водат борби за национално ослободување.
Во своите спомени Беровски сведочи за периодот кога бил принуден да се крие од османлиските власти. По прогоните од цариградската полиција, тајно заминал во Солун, каде што успеал речиси половина година да живее прикриен. Токму таму внимателно ги следел политичките и воените настани што го потресувале Балканот.
Особено внимание му привлекло Херцеговското востание, кое избувнало во 1875 година против османлиската власт. Востанието брзо прераснало во значаен балкански настан и предизвикало голема загриженост во Истанбул. Османлиската империја испраќала илјадници војници кон Босна и Херцеговина, а Солун бил една од главните точки преку кои минувале воените единици што се упатувале кон северните делови на империјата.
Беровски бил непосреден сведок на тие движења: „Имав можност да примам подробни податоци за дејствата на Херцеговското востание. И случајот ми помогна да ги следам сите движења на турските војски по суво и по море кога пристигнуваа и се упатуваа со железницата преку Митровица за Босна и Херцеговина.“
За него ова не биле само воени информации. Тој гледал како Османлиската империја ги насочува своите сили кон едно востание, додека Македонија останува без организиран отпор. Токму тогаш кај него созревала идејата дека и Македонците треба да се кренат на борба.
Револуционерна визија пред своето време
Во своето сведоштво Беровски открива дека вестите за востанието во Херцеговина и неговата лична положба во илегала кај него предизвикувале сè поголем револт.
„Од ден на ден нетрпеливоста растеше и јас во месец декември 1875 година решив да организирам востание во Македонија.“
Оваа реченица има огромно историско значење. Таа покажува дека идејата за организирано македонско востание не се појавила одеднаш во 1878 година, туку се подготвувала уште неколку години претходно.
Беровски сметал дека востанието во Македонија би имало двојна цел. Од една страна, би им помогнало на востаниците во Босна и Херцеговина со тоа што би врзало дел од османлиските сили на југот на Балканот. Од друга страна, би ја отворило можноста и македонскиот народ да ја започне сопствената борба за слобода.
Македонија во пресрет на Големата источна криза
Периодот од 1875 до 1878 година е познат како Голема источна криза. Во тоа време избувнуваат востанија во Босна и Херцеговина, Априлското востание во Бугарија, а Србија и Црна Гора започнуваат војна против Османлиската империја.
Македонија останува под османлиска власт, но револуционерното расположение меѓу населението постојано расте. Во многу македонски краишта се формираат тајни комитети, се собира оружје и се воспоставуваат врски со револуционерни групи во соседните земји.
Димитар Поп Георгиев Беровски бил меѓу најактивните организатори на тие подготовки. Тој сфаќал дека без организирано раководство и без јасна цел, секое востание би било осудено на пропаст. Затоа работел на создавање мрежа од доверливи луѓе и на подготовка на населението за идната борба.
Од идеја до Кресненско востание
Историските околности не му дозволиле на Беровски веднаш да ја реализира својата замисла од 1875 година. Но неговата идеја не згаснала.
По Руско-турската војна од 1877–1878 година и потпишувањето на Санстефанскиот договор, меѓу Македонците се појавила надеж дека ќе дојде до ослободување на Македонија. Кога Берлинскиот конгрес во 1878 година повторно ја оставил Македонија под османлиска власт, револтот прераснал во организирана вооружена акција.
Тогаш Димитар Поп Георгиев Беровски станува еден од главните водачи на Кресненското востание, кое започнува во октомври 1878 година. Востаниците успеваат да ослободат повеќе населени места во Малешевијата и Пиринскиот дел на Македонија, создавајќи слободна територија која неколку месеци се спротивставува на османлиската војска.
Место во македонската историја
Димитар Поп Георгиев Беровски останува запаметен како еден од најзначајните македонски револуционери од XIX век. Неговите спомени се драгоцено сведоштво за политичките процеси што претходеле на Кресненското востание и за развојот на македонската националноослободителна мисла.
Неговите зборови од 1875 година откриваат човек кој не можел рамнодушно да ги набљудува страдањата на својот народ и кој верувал дека слободата не се добива како подарок, туку се освојува со организирана борба и саможртва.
Токму затоа Димитар Поп Георгиев Беровски останува една од најсветлите личности во македонската револуционерна историја – војвода кој уште пред избувнувањето на големите востанија ја препознал потребата Македонија сама да ја поведе својата борба за слобода.
