Македонска Нација
Истражувајќи го минатото на Мијаците, прилепчанецот Георги Трајчев (1869–1945) во својата „Книга за Мијаците“, објавена во Софија во 1941 година, забележува интересни податоци за нивното древно потекло.
Трајчев го пренесува тврдењето на Благоја Димитров, публицист, општественик и добар познавач на старогрчкиот јазик, според кое во Битола бил откриен гроб од римско време со натпис што сведочел дека во него почива војсководец по потекло Мијак. Доколку ова сведоштво е точно, името Мијак било присутно на овие простори уште во римската епоха.
Во предговорот на книгата Трајчев посочува дека, како училиштен инспектор во Дебарската епархија, во чиј состав влегувал и Реканскиот крај, имал можност непосредно да ги проучува животот, преданијата и минатото на тамошното население. Во обидот да го разјасни потеклото на Мијаците, тој најнапред се задржува на земјата што тие ја населувале.
МИЈАЧКИОТ КРАЈ – ВОЛШЕБНО КАТЧЕ НА МАКЕДОНИЈА
Мала Река, затворена меѓу планините Шар Планина, Кораб, Бистра и Стогово, претставува исклучително живописен предел. Низ него течат Радика и нејзините притоки, а населбите се распослани по планинските ограноци и падини.
Солидните куќи со пространи чардаци, планинските пејзажи и природните убавини оставале силен впечаток кај патниците и истражувачите. Трајчев смета дека токму оваа средина придонела за природната интелигенција, духовните особини и уметничката надареност на мијачкото население.
Од Реканскиот крај и од мијачкиот род произлегле прочуени сликари, резбари, градители и архитекти. Нивните дела, познати како творештво на Дебарската уметничка школа, оставиле трајни белези низ Македонија и пошироко на Балканот.
Без академско образование, без можност да посетуваат музеи и изложби и без раководство од странски учители, мијачките мајстори создавале икони, фрески, резби и градби со исклучителна уметничка вредност. Во крајот во кој недостигала плодна земја, како што забележува Трајчев, се раѓале надарени луѓе.
ОД КАДЕ ПОТЕКНУВААТ МИЈАЦИТЕ?
Големиот број талентирани луѓе го наведува Трајчев да се запраша дали Мијаците биле првобитни жители на Реканскиот крај или се доселиле од друг дел на Македонија.
Нивното главно занимање било сточарството, особено овчарството. Според преданијата што ги забележал меѓу Галичани, нивните предци некогаш живееле во околината на Солун, во соседство со Брсјаците.
Во Солунското Поле тие се занимавале со земјоделство и сточарство и биле релативно имотни. Близината на Солун им овозможувала да тргуваат со градското население. Со текот на времето сточарството станало нивна главна стопанска дејност.
Зимите ги минувале во Солунското Поле, а напролет и налето со стадата се искачувале на Бистра. Првично живееле номадски и со себе ги воделе семејствата. Подоцна почнале трајно да се населуваат во Реканскиот крај.
При изборот на местата за населување не барале плодна земја, туку добри пасишта, вода, шума, засолништа за добитокот и заштита од силните ветрови. Таквите услови ги нашле во пределите околу Бистра и Радика.
Со текот на времето номадските сточари станале постојани жители. Само стадата продолжиле да презимуваат во потоплите краишта. Со зголемувањето на населението се создавале нови мијачки населби.
МИЈАЦИТЕ И ДРУГИТЕ МАКЕДОНСКИ ПЛЕМИЊА
Трајчев забележува значителни разлики меѓу Мијаците и Брсјаците. Како брсјачки области ги посочува Кичевско, Прилепско, Охридско и други делови на Западна Македонија.
Според него, разликите во карактерот, навиките и начинот на живот биле толку изразени што потеклото на Мијаците морало да се бара подалеку во минатото. Тој ги разгледува различните теории, меѓу кои и претпоставката дека тие биле поврзани со родот на цар Самуил, но не ја прифаќа како доволно убедлива.
Трајчев смета дека корените на Мијаците треба да се бараат меѓу старите словенски племиња што го населувале просторот на Македонија пред создавањето на средновековните балкански држави.
Во своето дело тој прави разлика меѓу старото население на Македонија и подоцнежните освојувачи. Иако книгата била објавена во Софија во 1941 година, од неговите белешки се гледа настојувањето да ја истакне посебноста на Мијаците и нивната длабока поврзаност со Македонија.
ПРЕДАНИЕТО ЗА ГАЛИЧНИК И ЈОВАН ДЕБАРСКИ
Преданијата на Галичани говорат дека нивните предци потекнувале од околината на реката Галик, во Солунско. Таму живееле номадски, со големи стада овци и коњи, а подоцна се преселиле во Реканскиот крај.
Трајчев го поврзува ова предание со Јован Дебарски, првиот охридски архиепископ по падот на Самуиловото царство. Според народното предание, Јован бил Мијак и како монах и пустиножител живеел во пештера во близината на Галичник.
Галичани му носеле храна секој петок. Како спомен на тоа, во подоцнежните времиња секое семејство подарувало по едно лепче, односно просфора, за манастирот „Свети Јован Бигорски“.
Јован бил поставен на охридскиот архиепископски престол во 1018 година. Оттука Трајчев заклучува дека Мијаците веќе живееле во Реканскиот крај на почетокот на XI век, а Галичник веројатно бил основан уште порано.
Ако преданието за нивното доаѓање од Солунско е точно, преселувањето морало да се случи многу пред времето на цар Самуил и архиепископот Јован.
ДРЕВНО МАКЕДОНСКО ПЛЕМЕ
Трајчев заклучува дека Мијаците би можеле да бидат остаток од старо словенско племе што некогаш го населувало Солунскиот крај. Во прилог на нивната древност ги наведува и пишувањата на Антон Страшимиров, кој Мијаците и Брсјаците ги определува како стари племенски заедници.
Особено внимание привлекува сведоштвото на Благоја Димитров за наводно откриениот гроб во Битола од римско време, на кој починатиот војсководец бил означен како Мијак.
Појавата на името Мијак на надгробен споменик од римската епоха, за Трајчев претставува уште еден показател дека станува збор за древно население, чии корени длабоко навлегуваат во минатото на Македонија.
Продолжува…
