Мане Јаковлески
Објавениот документ со „Програмски цели на ВМРО-Демократска партија за македонско национално единство“ претставува историски сведок за политичките и националните определби врз кои се темелеше создавањето и дејствувањето на ВМРО-ДПМНЕ во годините на македонското осамостојување. Во време кога Македонија се наоѓаше пред големи историски предизвици, оваа програма јасно ја дефинираше идејата за суверена, демократска и национално обединета македонска држава.
Во документот доминираат неколку суштински принципи: заштита на македонскиот народ и неговиот идентитет, борба за демократски вредности, економска самостојност и духовно-културна преродба. Особено впечатлива е определбата за зачувување на македонскиот суверенитет и националното достоинство во услови кога Македонија сè уште се соочуваше со надворешни притисоци и внатрешни политички турбуленции.
Еден од клучните моменти во програмата е нагласувањето на македонското национално единство. Во документот се истакнува грижата за Македонците во сите делови на Македонија, како и за македонските иселеници низ светот. Тоа покажува дека идејата за Македонија не била гледана само како административна држава, туку како духовен и национален простор кој ги обединува Македонците без разлика каде живеат.
Програмата истовремено зборува и за демократски принципи – слобода на говор, политички плурализам, еднаквост пред законите и заштита на човековите права. Во време кога многу посткомунистички држави сè уште се бореа со наследството на еднопартискиот систем, ваквите определби имаа големо значење за идниот демократски развој на Македонија.
Посебен акцент е ставен и на економијата. Во документот се поддржува пазарната економија и приватната сопственост како предуслов за развој на државата. Ова ја покажува намерата Македонија да се движи кон современ европски економски модел, наместо да остане заробена во старите социјалистички структури.
Интересно е и тоа што програмата содржи ставови за македонската култура, литература и историја. Се бара слободно и непристрасно проучување на македонската историја, ослободено од цензура и политички притисоци. Ова е особено важно ако се има предвид дека македонската историја со децении била предмет на негирања, присвојувања и политички влијанија од соседните држави.
Документот претставува важен историски артефакт што сведочи за политичката филозофија на ВМРО-ДПМНЕ во периодот на создавање на независна Македонија. Без разлика на денешните политички поделби, овие програмски цели остануваат значаен дел од современата македонска политичка историја и сведоштво за стремежот кон национална самобитност, демократска држава и зачувување на македонскиот идентитет.