Култура и туризам

Црквата „Свети Димитрија“ – духовен и историски симбол на Скопје

Во срцето на старо Скопје, под тврдината Кале и на десната страна од реката Вардар, се издига храмот „Свети Димитрија“, една од најзначајните и најстарите православни цркви во Македонија. Оваа црква, која со векови претставува духовен центар на православните верници, е поранешна катедрална црква на Скопската Епархија и е посветена на Свети Великомаченик Димитрија.

Храмот се наоѓа во познатото Еврејско маало и претставува сведок на бурната историја на градот. Низ вековите успешно им одолевал на војни, пожари, политички превирања и катастрофални земјотреси, останувајќи симбол на духовноста и истрајноста на македонскиот народ. На местото каде денес се наоѓа црквата постоел постар храм уште од XVI век, а од 1727 година „Свети Димитрија“ се споменува како катедрална црква.

Црквата била изградена во форма на кораб и низ историјата повеќепати била обновувана и проширувана. Значајни реконструкции биле извршени во 1825, 1864, 1886, 1894 и 1896 година. При последната голема обнова, изведена од познатиот велешки мајстор Даме, син на прочуениот градител Андреја Дамјанов, храмот го добил денешниот изглед. Во тој период бил создаден и нов живопис, а иконостасот и царските двери ги изработил познатиот зограф Димитар Папрадишки.

„Свети Димитрија“ е една од ретките скопски цркви што го избегнале големиот пожар на Пиколомини во 1689 година. Храмот е троброден, со купола и апсида, а во неговата внатрешност се наоѓаат галерија, певница и престол за владиците. Посебна вредност има дрвениот иконостас со плитка резба и позлата, кој е распореден на три нивоа и завршува со крст.

Во живописот на храмот се претставени бројни библиски сцени и светители. Во куполата доминира ликот на Седржителот Исус Христос, додека на западниот ѕид се прикажани композициите „Оплакувањето на Христос“ и „Успението на Богородица“. На јужниот ѕид се наоѓа сцената „Вознесение Христово“, а на спротивната страна композицијата „Собор на светителите“. Особено внимание привлекуваат иконите на Свети Великомаченик Димитрија, Свети Јован Претеча, апостолот Петар и Свети Јован Римски.

По катастрофалниот земјотрес во 1963 година, обновата и зографосувањето ги извршил зографот Крсте Колоски во периодот од 1963 до 1973 година, при што се трудел да ја зачува поствизантиската традиција на живописување.

Храмот има и огромно историско значење за Македонската Православна Црква. Во неговиот двор се наоѓаат гробовите на првиот поглавар на обновената автокефална Македонска Православна Црква, Архиепископот Охридски и Македонски господин господин Доситеј, како и на Архиепископот Ангелариј.

Во XIX век, црквата била и важен центар на македонската духовна и национална борба. Во 1890 година во Скопје пристигнал митрополитот Теодосиј Гологанов, кој се обидувал да го обедини македонскиот народ и да создаде самостојна македонска црковна организација. Поради неговите активности бил насилно одведен во Цариград и му бил одземен митрополитскиот чин.

Денес црквата „Свети Димитрија“ претставува едно од најзначајните духовни и културни обележја на Скопје. И покрај сите историски премрежија, храмот останал жив сведок на македонската историја, вера и традиција, привлекувајќи голем број верници и посетители кои со восхит ја чувствуваат неговата духовна и историска вредност.

Најново од: Култура и туризам

Постарата ерминија на Дичо Зограф е најобемното дело на народен јазик од 19 век во Македонија

Од Катерина Богоева 01.07.2020   Јазикот на кој е напишана допрва ќе биде предмет на научен интерес на лингвистите што ги проучуваат нашите македонски дијалекти. Една од особеностите на оваа ерминија е и билингвалноста, двојазичноста, секоја одредница, сигнатура или наслов на сцена е испишан со црковнословенско писмо, заедно со превод на грчки јазик, со особености […]

Успение на Богородица претставено во средновековни ракописи–дел I (17)

ДЕЛ ОД МОНОГРАФИЈАТА ЗА МАНАСТИРОТ „СВЕТА БОГОРОДИЦА“ ВО СЛИВНИЦА ОД Д-Р ВЕРА СТОЈЧЕВСКА-АНТИЌ И СЛАВЕ НИКОЛОВСКИ-КАТИН Тиквешкиот текст потекнува од 15-от век. Најстар препис, и тоа јужнословенски, открил и објавил А. Попов од 13-от век, како и еден најстар руски препис од 14-от век. Епизодата со Евреинот кој сакал да го симне одарот, и на […]

Село Нерет во Егејска Македонија – село што ги чувало македонските обичаи и вер

Уредник и издавач на книгата за село Нерет, Егејска Македонија е: Виктор Бивел Од Велигден до Ѓурѓовден и Свети Танас, старите обичаи во Нерет сведочат за длабоката вера, народната радост, македонскиот јазик и духовната врска на Македонците од Егејскиот дел со својата земја, црква и традиција. Селото Нерет, во Егејска Македонија, е старо македонско село […]

Античките градови-живи врски помеѓу античката и модерната цивилизација

Гордана Димовска Античките градови се од големо значење, бидејќи служат како основа на современиот урбан живот, управување и култура. Тие даваат клучни лекции за одржливост и отпорност, дејствувајќи како прототипови за мегаградови (на пр. Рим) и лулки на цивилизацијата во Месопотамија и долината на Нил. Страницата History, Mystery and Wonders of the world објавува за […]

Македонската жена во XVI век

Низ вековите македонската традиционална облека привлекувала големо внимание кај бројни странски патеписци, писатели, уметници и истражувачи. Особено значајни се сведоштвата од времето кога Македонија се наоѓала под Отоманската Империја, бидејќи токму преку нив се зачувани важни податоци за етничките, културните и обичајните особености на населението. Се смета дека пред XVIII век меѓу најзначајните проучувачи на […]

МПЦ–Охридска Архиепископија: црква со апостолски корени и право на своето историско име

Малкумина знаат дека токму просторот на Македонија е меѓу првите во Европа каде што било проповедано христијанството и каде што биле формирани првите христијански заедници. Според сведоштвата во Новиот Завет, Свети Апостол Павле ја донел христијанската вера во Македонија уште во првиот век. Во Филипи ја крстил Лидија – првата христијанка во Европа, а во […]

„Автобиографија“ – животната исповед на Григор Прличев

„Автобиографија“ е едно од најзначајните дела на Григор Прличев и претставува искрено сведоштво за неговиот живот, неговите успеси, разочарувања, борби и идеали. Напишана во последните години од неговиот живот, оваа книга не е само приказна за еден човек, туку и драгоцен документ за времето во кое живеел, за состојбите во Охрид и Македонија во XIX […]

Македонскиот рубин – природно богатство што ја носи бојата на Македонија

Македонскиот рубин – скапоцен камен од срцето на Македонија. Од прилепско-мариовските мермерни предели до симбол на природната убавина и националната гордост, македонскиот рубин е редок природен дар и сведоштво за геолошката посебност на Македонија. Македонија има многу симболи по кои се препознава – сонцето, планините, езерата, манастирите, песната, јазикот и традицијата. Но меѓу природните богатства […]

To top