Навистина голем е бројот на легендите за основањето и почетокот на Македонското кралство. Една од нив е легендата за Каран, како основач на Македонската династија на Аргеадите.

Според легендата, тој го освојува градот Едеса без да го забележат жителите поради временските околностите од густата магла и поројните дождови. Во тој момент поминувало стадо со кози бегајќи од дождот кон градот. Тој се сетил на пророштвото дека треба да се насели таму каде што ќе го одведат козите и така во тој град ја востановил престолнината на своето кралство, ја нарекол Аигаи и народот во неа Аргеади.

Кај Јустинус (Помпеиус Трогус), Хисториае Филиппицае, се споменува дека пред доаѓање на Каран, тука владеел Астеропај (син на Пелагон) водач на Пајонците во Тројанската војна, што кажува дека Македонската нација почнала да се создава на пајонската земја.

Позначајно име после Каран е Пердика. Херодотос забележал дека тој бил првиот крал на Македонија, додека пак Јустинус вели дека Пердика е првиот кој ја востановил кралската династичка некропола во Аигаи.

Како прв Македонски крал кој е потврден со сигурни историски факти е Аминта I ( 540 - 480 г.п.н.е.).

Значи, почетокот на Македонците и Македонската Нација треба да се бара на овие простори уште во протоисториските времиња, односно од железното доба во Република Македонија, кога започнал процесот на културна диференцијација на племињата од Македонија.

Македонија  претставувала формација од повеќе заедница. Централните Македонски заедници најверојатно треба да се бараат во областите на Орестида ( базенот на Костурското езеро), Елимеја, Пелагонија, за кои области Едсон вели дека се изворна Македонска земја.

Многу е тешко да се зборува за диференцирана македонска култура во протоисторијата, поради големиот број на племиња кои ја населувале оваа територија. Тие меѓусебно се испреплетувале и културата има различни меѓусебни влијанија. Затоа, јасно е дека во период на бронзеното и раното железно време на територијата на Македонија се негувале заеднички духовни и материјални белези.

Понатаму, ќе се случат позначајни промени поврзани со Пајоните, на чија основа се формираат македонската нација и култура.

Како репер, за македонските културни вредности се зема некрополата во Вергина.

Тоа е така затоа што таа е некропола на македонски кралеви од престолнината Аигаи. Во таа некропола има документирано над 300 тумули (вид на погребување). Најраните погребувања потекнуваат од железното време, а најверојатно и порано, за да продолжат до IV и III в.п.н.е.

Всушност, можеме да заклучиме дека тумулите како начин на погребување се белег на македонската духовна и културна вредност, како израз на моќта и големината на Македонските владетели.

На територијата на Република Македонија денеска се истражени повеќе тумуларни погребувања од различен вид.

Понатаму, тој начин на погребување се губи со менување на родовските односи, а македонската култура добива се појак единствен печат и веќе од архајскиот период е доста впечатлива и препознатлива.

Во раната антика, заедниците силно го носат печатот на македонскиот културен развиток. Од Вв.п.н.е. доаѓа до цврсто востановување на името Македонија и тоа најмногу како политичка одредница. Исто така, станува и име на новата македонска нација, како хетерогена формација во која најдоминантни биле Пајоните како етнички така и културно.

Жаклина Петровска