Селото Зарово се наоѓало североисточно од градот Солун, на растојание од околу девет часа одење, односно приближно 45 километри. Припаѓало на Лагадинската околија и било сместено на едно извишување на Карадаг, односно Круша Планина. Се граничело со селата Негован, Богородица, Висока, Берово и со реката Богдана.
Богатата народна традиција на ова македонско село била предизвик и за Антон П. Стоилов, познат собирач на народни умотворби, кој запишал повеќе песни и подготвил студија за Зарово.
Во продолжение се објавени дел од народните песни запишани од Зарово и од иселеници од овој крај, сочувани во автентична дијалектна форма.
Садила Гела босиљак
Садила Гела босиљак,
на суха хрида без јода,
јода нема да го вади,
плета нема да го гради.
Гела си очи цадила,
та си босиљак вадила,
Гела си вежди кинала,
та си босиљак градила.
– Чин ми се, Боже, босиљак,
чин ми се гора зелена!
Как се девојка молила,
т’ј ми босиљак нараснал:
под него офци пладнеха,
под него људи седеха.
От там мина левен Митре,
левен Митре терзичечто,
скина си ср’ка босиљек,
наренди ја на чалмата.
Отде го виде Гелина,
љута го клентва проклела:
– Ис’хнала ти р’нката
като Гелино босиљак!
Ја тој и вели-говори:
– Не к’лни, добра девојко!
Јази си имам армасница
и тја тебе за те к’лне!
Слушана на оро во Зарово.
Вергино, мома јубава
Вергино, мома јубава!
Зела кад’на бардако,
м’р да јотиде за јода,
от неја река далеко.
Отгде ја вида Турчин,
и он отиде по неја,
а тој и вели-гоори:
– Подај, Вергино, бардако!
Викна Вергина, заплака:
– Јој леле, Боже до Бога,
што е това лудо до мен?
Мене ме е мајка зарекла,
зарекла, дилбер проклела:
на Турчин јода да не дам,
на каурин ран босиљак,
че Турчин е клето куча,
каурина е касканџија.
Бигала е Велика влахиња
Бигала е Велика влахиња,
по едно старо харо гурливо,
старо гурливо, гиди махнето,
гиди махнето, гиди грбато.
На р’нка му легне кат на грамуда,
ф пазука му бркна кат на студен камен,
д’хо му мириса на гнила јаб’лка.
Младо, младо, гиди росно злато,
гиди росно злато, првно љубо!
На р’нка му леге шиперница,
ф пазука му брка кат ф коприна,
дахо му мирисе на ран бел босиљак.
Слушани од Марија Вангелова во с. Белица, Светиврачко, на 15 октомври 1927 година.
Девојко мари, изгоро ле
Девојко мари, изгоро ле,
од Бога нашла тојата мајка,
што те пуштила рано за јода,
рано за јода ф недеља,
там где идат Турци, каури,
Турци, каури, млади јунаци.
Ја те и вељат-гоорат:
– Девојко мари, изгоро ле!
Откак си села ран босиљак,
не си го видела, вадила.
Чини ми се честа планина,
под него људи седеха,
људи седеха, офци пладнаха.
От там помина луд гидија,
мома му вели-гоори:
– Ко си ерген, постој, чакај,
да ти дам китка мешана;
ко си женен, глендај си п’нто,
глендај си п’нто, скрши си врато!
– Не с’м ерген, но посрнен,
мајка ми зела невеста,
харо дремливо, мошне спанливо:
фашта да пере, пере и дреме,
гарги врвјат, сапун и дигат;
фашта да меси, меси и дреме,
кокошке врвјат, тестото дигат.
Дилбер Стојна хубава
Дилбер Стојна хубава,
дилбер цвете в гардина,
што расцвти у година,
еднош не влезе у гардина,
да набериш, да нарендиш?
Стојна бели крај Вардаре,
Вардар дојде, пројде,
јодзе Стојна надолу,
надолу к’нда реката.
Чобан пасе стадото,
теко стадо белицко.
Стојна му вели-гоори:
– Јој чобанче, хајванче!
Не ми м’нти јодата.
Извади мома од бел Вардар,
јотнеси ја у дома и.
Мајка и за те подари
тенка кошуља ленена;
сестра и за те подари
сина риза везана;
брат и за те подари
чиф пиштоли да меташ.
Слушани од Ангелина Дељова во с. Белица, Светиврачко, на 15 октомври 1927 година.
Антон П. Стоилов – собирач на македонски народни умотворби
Роден е во селото Лешко, Горноџумајско, во 1869 година. Во текот на својот живот собрал богат фолклорен и етнографски материјал од повеќе краишта на етничка Македонија, особено од местата каде што работел како учител.
Објавил повеќе книги и оставил значаен придонес во зачувувањето на македонското народно творештво. Починал во Софија во 1928 година.
Од записите на Антон Поп Стоилов.
Подготви: Марко Китевски
