Ламбе Арнаудов
Честит и вековит 8 Септември – Денот на независноста на Македонија!
Во вековната борба на народите за сопствена држава постои еден историски феномен што може да се нарече „надоместување на времето“. Сè што било пропуштено низ годините, од која било причина, во еден пресуден историски миг може да се претвори во нова можност. Таквата можност треба решително да се зграпчи, да се надомести пропуштеното и стекнатото да се зачува засекогаш.
Според мене, како непосреден учесник и сведок, но и според оцените на многумина релевантни познавачи на тогашните состојби, за Македонија таква беше 1991 година.
Зошто?
Затоа што за само десет месеци, во услови на повеќепартиско уредување и функционирање на Собранието, ги донесовме клучните одлуки, закони и државни акти, крунисани со новиот Устав – првиот Устав на самостојна и независна Македонија.
Уште во првите денови од работата на новоизбраниот состав на првото повеќепартиско Собрание, со акламација ја донесовме Декларацијата за сувереност на Македонија.
Во тие сурови, тешки и неизвесни времиња, со Декларацијата се заштитивме онолку колку што во тој момент беше неопходно и можно – и како народ и како држава.
Прво, јасно ставивме до знаење дека за Македонија се важечки одлуките што се донесуваат во нејзиното Собрание.
Второ, ја ограничивме моќта на Југословенската народна армија, која сè уште беше присутна во Македонија. Испративме јасна порака дека секоја евентуална интервенција би била насочена против сувереноста на Македонија и би можела да биде оценета како агресија врз посебен политички субјект.
Трето, со Декларацијата јасно и недвосмислено застанавме на страната на новиот демократски поредок, наспроти надминатите политички системи во Источна и Југоисточна Европа и на Балканот.
Четврто, Декларацијата стана силен забрзувач на промените со кои се отстрануваа идеолошките и другите наследени атрибути на Федерацијата, а на нивно место се воспоставуваа јасни обележја на независноста и сувереноста.
Една од најзначајните одлуки беше Одлуката за распишување референдум, на кој граѓаните требаше да се изјаснат за иднината на Македонија.
По нејзиното донесување се случи еден редок и незаборавен момент. Иако беше дадена пауза, сите останавме во собраниската сала. Како нешто одеднаш да нè тресна по глава и да нè освести: оваа историска можност никако не смее да се пропушти!
Со таква решителност ја започнавме референдумската кампања. Посетивме сè што можеше да се посети и го анимиравме секој што можеше да придонесе: градови, села, населени места, институции, фабрики, градилишта, цркви, џамии, па дури и бачила и воденици.
Најголемиот товар го понесе ВМРО-ДПМНЕ, заедно со прогресивниот дел од составот на СКМ-ПДП. Други, пак, остро застанаа против референдумот. Резултатите од гласањето за нив беа жешка шлаканица од која, и по 35 години независност, образите сè уште им црвенеат и ги болат.
Одѕивот од кампањата беше извонреден. Заедно со претходно донесените одлуки, тој веќе го навестуваше резултатот што сите нè израдува.
Дојде судбоносниот 8 септември 1991 година.
Тоа беше семакедонска, весела и радосна свадба.
Луѓето нагрнаа како надојдена река уште пред да се отворат гласачките места.
Кога, како оперативец, рано изутрината по осум часот го дадов својот прв извештај, реков:
„До пладне ќе бидат исполнети двата цензуса и ние ќе бидеме самостојна држава!“
Тој 8 септември донесе нешто ново и дотогаш незабележано во поновата историја на македонскиот народ:
- Со антологиската масовна излезност народот докажа дека ја ослободил својата долго заробена надеж.
- Резултатите јасно покажаа дека Македонецот ги прифатил универзалните вредности врз кои се темелат демократијата, опстанокот и спокојството: правото на живот, слободата и стремежот кон среќа. Тоа се вредности што се развивале од Големата повелба на слободите – Магна карта од 1215 година, преку Декларацијата за независност на Соединетите Американски Држави, па сè до современите демократски држави.
- Во текот на целиот ден беше покажана суштината на демократијата – совршената рамнотежа меѓу поединецот и мнозинството. Поединецот го даде својот глас, а вечерта мнозинството му возврати со заедничка победа.
- Оваа битка ја доби народот. Кога народот победува, како што победи на тој историски ден, положувајќи го својот демократски испит не со десетка, туку со чиста дванаесетка, победници се сите, поразени нема, а печатот на тапијата останува неизбришлив.
- Најважна беше пораката до сите граѓани, до идните генерации, до соседството, меѓународната јавност и до сите институции што одлучуваат:
Иднината што доаѓа не ни е однапред определена од некој друг. Таа е плод на нашите одлуки – на одлуките што македонскиот народ во пресудните мигови сам ги носи за себе.
Токму таква беше величествената одлука донесена на 8 септември 1991 година.
Потоа пристигнаа резултатите и се славеше низ цела Македонија и меѓу Македонците во дијаспората. Но времето нè притискаше и немавме право на одмор. Резултатите веднаш беа верификувани, а на 17 септември Собранието ја потврди волјата на граѓаните за независност.
Само два месеца подоцна, на 17 ноември, го донесовме Уставот на независна, суверена и самостојна Македонија.
За само десет месеци го остваривме копнежот на македонскиот народ, кој со векови гореше во срцата и душите на луѓето.
Со ваков народ, Македонија ќе сонува уште многу убави и радосни соништа – и ќе ги претвора во јаве.
На крајот, порака и до злобниците:
Што и да правевте – залудно беше!
Еве ја Македонија – силна, здрава, исправена и горда, со цврста вера и надеж во блескава иднина.
Честит и вековит 8 Септември – Денот на независноста на Македонија!
