Гордана Димовска
Научниците ја оспоруваат 70-годишна теорија за јазикот со изненадувачко откритие.
Ново истражување тврди дека човечкиот јазик функционира во форма на „градежни блокови“, каде што нашите мозоци ги спојуваат предвидливите низи од зборови (како „на крајот од“ или „може ли да имам“) наместо да конструираат сложени, хиерархиски реченични дрва.
Истражувачите идентификуваа претходно занемарена структура што лежи во основата на човечкиот јазик, откривајќи шеми што се протегаат надвор од традиционалните мерки на емоции.
Нова студија ја оспорува широко прифатената идеја дека значењата на зборовите се организирани околу емоциите. По анализата на милијарди зборови, научниците открија дека јазикот може да биде обликуван од нешто поосновно: потребата за безбедност.
Истражувачите на Универзитетот во Вермонт пронајдоа нов начин за разбирање на јазикот, оспорувајќи ја главната претпоставка во психологијата, лингвистиката и вештачката интелигенција што ги води истражувањата повеќе од 70 години.
Нивната студија, објавена во Science Advances, претставува „усиометрија“, квантитативен пристап кон проучување на суштинското значење. Работата сугерира дека јазикот не е организиран главно околу емоциите, туку околу подлабок образец обликуван од моќ, опасност и ред.
Централното откритие е впечатливо: низ целиот јазик, луѓето постојано се наклонуваат кон безбедноста.
Скриена пристрасност во јазикот
Со децении, многу истражувачи го опишувале значењето преку три емоционални димензии: валентност (позитивна наспроти негативна), возбуда (возбудена наспроти смирена) и доминација (контролирање наспроти покорност), модел познат како VAD рамка. Пристапот произлезе од влијателната работа во 1950-тите од Чарлс Осгуд и други, и е широко користен во психологијата, лингвистиката и системите за вештачка интелигенција кои анализираат чувства.
Новата анализа, базирана на милијарди употреби на повеќе од 20.000 зборови низ различни текстови од реалниот свет, покажува дека оваа долго користена рамка има големи слабости. Со поддршка од Националната научна фондација на САД, Google, MassMutual и други финансиери, истражувачите користеле современи пресметковни методи за да идентификуваат различен сет на основни димензии на значењето. Тие откриле дека VAD димензиите не се навистина независни и можат да сокријат пофундаментална структура во јазикот.
Истражувачите тврдат дека значењето е подобро доловено со три независни димензии: моќ (слаба наспроти моќна), опасност (безбедна наспроти опасна) и структура (уредена наспроти хаотична).
Истражувачи од Универзитетот во Вермонт развија „оусиометар“, алатка за мерење на значењето во големи текстови, и идентификуваа три клучни димензии на значењето: моќ, опасност и структура. Користејќи го Les Misérables како пример, тие покажаа како јазикот на приказната се менува низ овие димензии со текот на времето, демонстрирајќи ја способноста на алатката да го мапира значењето во текстови со голем обем.
Ова е важно сега бидејќи јазичните технологии сè повеќе го обликуваат начинот на кој луѓето комуницираат, од големи јазични модели до автоматизирана модерација на содржината. Разбирањето на структурата на значењето стана поважно. Новата рамка објаснува повеќе од 90% од варијацијата во значењето, во споредба со околу 72% за традиционалниот VAD модел.
Кога истражувачите ја проучувале употребата на зборови низ книги, вести, социјални медиуми и говорен јазик, еден модел се појавувал одново и одново. Јазикот силно ги фаворизира зборовите поврзани со заштитата во однос на зборовите поврзани со опасност.
Оваа пристрасност кон безбедноста нуди ново толкување на принципот Полијана, долго позната идеја во лингвистиката дека јазикот има тенденција да го искривува позитивното. Новата работа сугерира дека моделот не е само за позитивни емоции. Наместо тоа, тој одразува подлабока пристрасност кон безбедноста. „Пристрасноста кон позитивноста на принципот Полијана“, заклучува студијата, „всушност е еднодимензионална проекција на основната пристрасност кон безбедноста“.
„Ова е големо набљудување што произлегува од оваа работа“, рече Питер Додс, директор на Институтот за комплексни системи на UVM и виш автор на студијата. „Изразите на безбедност се клучни за сите јазици“.
Надвор од позитивноста: Јазикот како систем за преживување
Наодите носат широки импликации. Ако јазикот е наклонет кон безбедноста, тогаш комуникацијата можеби е обликувана од еволутивните притисоци поврзани со преживувањето. Зборовите прават повеќе од тоа да изразуваат емоции. Тие им помагаат на луѓето да го проценат ризикот, да ги идентификуваат заканите и да го координираат однесувањето кога светот е неизвесен.
Овој поглед помага да се објасни зошто луѓето толку често комуницираат дали нешто се чувствува безбедно или опасно. Низ културите и ситуациите, луѓето редовно го сигнализираат нивото на ризик на местата, дејствата, луѓето и настаните. Студијата сугерира дека оваа димензија на безбедност не е секундарна во однос на емоциите. Може да биде една од темелите на значењето.
Од оваа перспектива, позитивноста во јазикот не е само за среќа, одобрување или оптимизам. Може да сигнализира и предвидливост и безбедност во заедничка средина. Јулија Цимерман, постдокторски истражувач во Лабораторијата за компјутерски приказни на УВМ и коавтор на студијата, вели дека рамката укажува на основна карактеристика на човечкото искуство. „Моќта, опасноста и структурата“, рече таа, „се релевантни за секоја личност што некогаш живеела“.
Лингвистите исто така долго време забележуваат дека јазикот фаворизира изрази на добрина и ниска агресија.