Македонска Нација
МАКЕДОНСКИ ДОКУМЕНТАРЕН АРХИВ – ДЕЛ 2
Кога редакцијата на „Македонска нација“ ја започна потрагата по документите од судскиот процес против ВМРО (Обединета), постави една јасна цел – секое продолжение да се темели врз оригинални историски документи, а не врз прераскажувања.
Потрагата веќе го даде првиот значаен резултат.
Станува збор за документ објавен во весникот „Македонско дело“, број 128, од декември 1930 година, под наслов: „Един повик на ВМРО (Обединета)“: документ што покажува зошто шест години подоцна започна судскиот процес во Софија
Повикот објавен во весникот „Македонско дело“ во декември 1930 година открива како ВМРО (Обединета) јавно ги претставувала своите политички ставови долго пред големиот судски процес од 1936 година.
„Един позив на ВМРО (Обединена) към поробения македонски народ и македонската емиграция“
Овој документ е особено важен затоа што е објавен шест години пред судскиот процес во Софија, кога организацијата сè уште јавно дејствувала преку својот печат.
Документ што ја објаснува програмата на ВМРО (Обединета)
Во повикот организацијата ја опишува состојбата на македонскиот народ под власта на соседните држави, зборува за политичките прогони, насилството, асимилацијата, колонизацијата и потребата од организирана борба.
Особено внимание привлекува делот во кој се повикува на обединување на македонските сили околу револуционерната борба и создавање услови за слободна Македонија.
Токму ваквите јавни политички ставови подоцна ќе бидат користени од бугарските власти како дел од аргументацијата против ВМРО (Обединета).
Од повик до обвинителен акт
Само неколку години подоцна, по провалата на организацијата во 1935 година и масовните апсења, бугарската полиција отвора службено дело бр. 190/1935.
Во полицискиот извештај, кој подоцна станува основа за обвинението, ВМРО (Обединета) е претставена како организација што дејствува против државниот поредок, а како една од нејзините цели е наведено создавање независна Македонија. Во истиот документ се констатира и дека, според идеологијата на организацијата, Македонците се посебна и самостојна нација.
Овие констатации покажуваат дека бугарските власти внимателно ги следеле активностите, печатот и програмските документи на ВМРО (Обединета).
Првиот пронајден документ во нашата потрага
Со пронаоѓањето на овој повик започнува и практичниот дел од проектот „Македонски документарен архив“.
Превод на документот на македонски јазик:
Еден повик на ВМРО (Обединета)
До поробениот македонски народ и македонската емиграција
На 6 јануари од наредната година се навршуваат две години од воспоставувањето на воено-фашистичката диктатура во Југославија.
Две години владеење „без посредници“, на непосредно и крваво насилство на „Белата рака“ и кралот, на мрак и бесправие, на угнетување и грабеж. Две години страшен воено-полициски терор, масовни убиства, посрбување и насилно „спојување во една нација“, денационализација, колонизација и ограбување на поробените несрпски народи во Македонија, Косово, Хрватска, Црна Гора и други краишта.
Две години најцрно ропство за македонскиот народ, кој стенка под крвавиот ботуш на великосрпската генералска клика во Белград, претставувана во Македонија од нејзиното најверно орудие, познатиот џелат и заколнат непријател на македонскиот народ – Жика Лазиќ, бан на Вардарската област.
Уште пред диктатурата, уште со окупацијата во 1912 година, Белград воспостави исклучителен воено-полициски режим во Македонија. Беа уништени сите права и слободи, сите национални, политички и културни придобивки на македонскиот народ, што тој ги уживаше под режимот на султаните.
Партиите и владите се менуваа, парламентот заседаваше и законите се носеа во Белград, но сето тоа немаше никакво значење за Македонија. Неограничен господар таму беше „Белата рака“, а нејзината волја беше највисок закон. Престапничката волја на оваа великосрпска, крајно шовинистичка клика беше да го посрби и да го избрише од лицето на земјата македонскиот народ.
Затоа осумнаесетгодишниот режим на Белград во Македонија беше режим на крвав терор, масовни убиства и национално угнетување. Илјадници Македонци загинаа од куршумот и ножот на државните органи. Десетици илјади поминаа низ затворите, беа организирани десетици политички процеси, а над Македонци беа изречени бројни смртни пресуди. Беа затворени училиштата, беше забранет мајчиниот јазик, а презимињата беа посрбени.
Покрај тоа, во Македонија се зацарија страшна корупција и грабеж. И државата, и чиновниците, и шпекулантите се препуштија на вистинско ограбување.
Независно од тешките даноци, разните натурални давачки и ангариите, државата преку тутунскиот монопол секоја година му одземаше на македонскиот селанец околу една милијарда динари. Со аграрната реформа му ја одзеде земјата, пасиштата и шумите и им ги даде на новите српски колонисти во Македонија. Српскиот шпекулантски капитал како граблив ѕвер се нафрли врз надземните и подземните богатства на Македонија.
Но, каква е денес состојбата во Македонија по две години „безпартиско“ и „општонародно“ владеење на великосрпската хегемонистичка клика, предводена од кралот Александар и генералот Живковиќ?
Уште полоша и уште пострашна. Теророт е удвоен, убиствата продолжуваат. Најборбените и револуционерно настроените луѓе се убиваат или се фрлаат во затвор на долги години. Гладот достигна невидени размери. Белград ги распродаде богатствата на Македонија на француски и англиски капиталисти, кои заедно со српскиот финансиски капитал ја претворија Македонија во вистинска колонија и извор на суровини.
Во Македонија нема никаква индустрија. Нема никакво уредување. Белград гради само касарни и стратешки железнички линии. Затоа кризата и бедата во Македонија денес се страшни. Селото е разурнато, селанството е во целосен пропаст, а половината од населението буквално гладува. Владеат невидена невработеност и голема сиромаштија, а полицискиот камшик удира посилно од кога било.
Има ли излез од оваа состојба?
Без сомнение – има.
Македонскиот народ нема да дозволи да биде уништен. Во минатото тој водел херојска борба на живот и смрт против своите тирани. Против белградските угнетувачи одамна е во борба и денес дава решителен отпор на генералската диктатура.
Македонскиот народ го избрал својот пат – тоа е револуционерниот пат на борба. Тој не верува во интервенција на големите сили, ниту во заштита од меѓународни организации, ниту во реформи, ниту во „права на националните малцинства“, ниту во „ревизија на договорите“. Не очекува никакво „ослободување“ од која било мала или голема империјалистичка сила. Тој верува единствено во сопствените сили и во сопствената борба, во масовната револуционерна борба, рамо до рамо и во единствен фронт со сите народи поробени од Белград и со револуционерното работништво и селанство во цела Југославија.
Последните два процеса – во Куманово и Велес – против десетици македонски револуционери покажуваат дека македонскиот народ е на вистинскиот пат и дека водач на неговата ослободителна борба е ВМРО (Обединета).
Двегодишниот режим на диктатурата ја има таа „заслуга“ што конечно го расчисти патот на борбата за сите поробени и угнетени. Тој не ја „македонизираше“ само Хрватска и другите поробени несрпски краишта, туку и самата Шумадија. Денес положбата на шумадискиот селанец и работник малку се разликува од положбата на хрватскиот и македонскиот. Српското револуционерно работништво и селанство денес стои во првите редови и продолжува да дава скапи жртви во борбата против диктатурата.
Фронтовите веќе јасно се исцртани. На едната страна се национално и социјално угнетените народи, а на другата – великосрпската хегемонистичка клика.
Национално и социјално угнетените маси во Југославија нема да дозволат неказнето да бидат угнетувани и ограбувани. Нема да дозволат да бидат користени како топовско месо за белградската империјалистичка клика, која забрзано се подготвува за војна. Судирот е неизбежен. Великосрпската генералско-банкарска диктатура наскоро ќе биде урната. Почвата под нејзините нозе веќе се ниша. Таа ќе падне под револуционерниот притисок на цврстиот фронт на поробените народни маси.
Македонскиот поробен народ, кој се бори за својата слобода и независност, бил и ќе остане во првите редови на борбата.
Долу крвавата диктатура на кралот Александар!
Да живее единствениот револуционерен фронт на поробените и угнетени народни маси во Југославија!
Да живее независна Македонија и Балканска Федерација!
Централен комитет на ВМРО (Обединета)
Редакциска белешка
Преводот е направен според работната дипломатска транскрипција од достапниот факсимил на документот објавен во „Македонско дело“, бр. 128, декември 1930 година. Задржана е смислата на оригиналниот текст, додека јазикот е прилагоден на македонски јазик.
Овој документ е важен затоа што покажува дека ВМРО (Обединета) јавно ја поврзувала борбата за Македонија со револуционерна, антихегемонистичка и федералистичка програма неколку години пред судскиот процес во Софија.
Потрагата продолжува
Паралелно со ова откритие продолжува потрагата по најважните документи од судскиот процес во Софија: обвинителниот акт, писмените одбрани на обвинетите, стенографските записници, судската пресуда и архивските сигнатури на службеното дело бр. 190/1935.
Посебен интерес предизвикува податокот дека Димитар Влахов и Владимир Поптомов доставиле писмена одбрана до судот уште пред почетокот на процесот. Според истражувањето на Орде Ивановски, оваа одбрана имала дванаесет страници и претставува еден од најзначајните документи поврзани со судењето.
Во следното продолжение на 15 јули 2026
Службено дело бр. 190/1935 – документот со кој започна судскиот процес против ВМРО (Обединета)
Што точно содржел полицискиот извештај? Кои биле обвиненијата? И како бугарските власти ја образложиле одлуката пред суд да изведат деветнаесет членови на ВМРО (Обединета)?