Славе Катин
ДЕЛ ОД МОНОГРАФИЈАТА „СВЕТОЗАР – СВЕТЛЕ СТАМЕВСКИ“ ОД СЛАВЕ КАТИН
Америка отсекогаш била „ветената земја“ за Европејците, односно народите од оваа страна на океанот. Тие се населувале на тој богат и по многу нешта карактеристичен континент од почетокот на освојувањето до денешни дни.
Процесот на доселување непрекинато трае и, веројатно, ќе продолжи и во иднина. Во овој долг период на доселување, ако Њујорк станал центарот за Евреите и Италијанците, Лос Анџелес за Кинезите, Чикаго за многу народи и нации, тогаш Детроит е средиштето на Македонците од сите делови на Македонија.
Во Детроит живееше и дедото на Светле Стамевски, Крсте, за потоа да се досели целото семејство. Инаку, Детроит е центарот на автомобилската индустрија и на други важни компании, затоа и станал „мека“ за Македонците, особено од тетовскиот крај. Најголем број нашинци нашле сигурна егзистенција токму во автомобилските компании, а одреден број, особено доселениците од Тетовско, отвориле фурни, ресторани, слаткарници, дуќани и средни индустриски капацитети, во кои работат голем број доселеници од Македонија и пошироко од Балканот.
Честопати се вели дека Америка е земјата на бизнисот и религијата. Тоа се потврдува со фактот што на тие богати простори век векуваат еден крај друг многубројни народи и нации од сите расни групи, со различни религии и од сите континенти во светот. Меѓу нив, значајно место имаат и Македонците, кои ги уживаат сите права и слободи за развивање на своите национални чувства, на својата култура, религија и на сè она што го донеле и го чуваат од етничка Македонија и ја карактеризира нивната самостојност и самобитност.
Во минатото Македонците на северноамериканскиот континент биле во поподредена положба во споредба со емиграцијата на соседните земји на Балканот. Затоа биле постојана цел на туѓите пропаганди. Соседните земји, со своите освојувачки и асимилаторски апетити, настојувале со сите сили и перфидни средства да ги придобијат и да се наметнат на неорганизираните Македонци, со цел да ја деформираат и да ја потиснат нивната национална свест.
Така, заразени од туѓите пропаганди, за жал, како религиозни луѓе, некои се приклучиле кон (про)бугарски, (про)српски, (про)грчки православни цркви и други организации и клубови.
Детроит
Светле Стамевски ме информира дека кога печалбарот Крсте се вратил од Америка во селото Одри, почнала Втората светска војна. Во тие услови тој не можел да се врати назад во Детроит. Што касмет ќе да имаше човеков. Сите војни да ги војува. Се вклучува во ослободителното движење. Се вклучува во борбата за ослободување на Македонија. Го храни целиот шарски одред.
Меѓутоа, зарем има куртулувачка од шпиони, од кодоши и доушници. Го снимиле и го предале на бугарскиот окупатор. Набргу е фатен, тешко мачен, тепан, малтретиран и, на крајот, по итна постапка осуден на смрт со стрелање, и тоа од автомат. Двајца негови другари веќе му биле стрелани од фашистите.
Но, и тука имал касмет. Во последен момент, пред да биде егзекутиран, му доаѓа патрола во Доброшката кланица за да проверела како се работи таму. Кога го видел началникот дедото Крсте, како е модар како слива, целиот облеан во крв и скршен од ќотек, го прашал бугарскиот чиновник што ли сторил тој човек.
„Ги храни партизаните и Албанците. Ги храни шумкарите“, му одговорил тој.
Слегол од моторот началникот, пришол до дедото и го прашал како се вика. Овој му рекол дека се вика Крсте.
„Па ти си земјоделец, ние тебе те познаваме“, возвратил униформираниот, „и зошто тоа не им го кажа на овие?“, му рекол.
Продолжува
