Ацо Македон Крстески
Понекогаш една искрена реченица од другата страна вреди повеќе од години дипломатски молк.
Понекогаш најголемите вистини не ги изговараат нашите пријатели. Ги изговараат оние што стојат од другата страна.
Со години Македонија верува дека нејзината европска иднина зависи од исполнувањето на условите на Бугарија. Прво беше Договорот за добрососедство. Потоа протоколите. Потоа францускиот предлог. Потоа уставните измени. Потоа историската комисија, учебниците и говорот на омраза.
И секогаш ни велеа: следниот чекор е последниот.
Македонија прифаќаше.
Македонија отстапуваше.
Македонија веруваше дека следниот услов ќе биде последниот.
Но дали некогаш застанавме да си го поставиме најважното прашање?
Што ако проблемот никогаш не бил во условите?
Одговорот не го даде ниту еден македонски државник.
Не го даде ниту Европската Унија.
Го изговори поранешниот бугарски дипломат Велизар Енчев.
Во интервју со бугарската новинарка Зорница Илиева, тој јавно рече дека Македонија не треба да стане членка на Европската Унија, зашто тоа би било голем удар за Бугарија.
Тоа не е обична политичка изјава.
Тоа е реченица што нè принудува повторно да ја преиспитаме целата логика на условувањето.
Ако Македонија го исполнува Договорот, се појавува нов услов. Ако ги прифати протоколите, повторно се појавува нов услов. Ако го смени Уставот, кој денес може со сигурност да каже дека нема да следува уште еден?
Токму тука е суштината.
Доколку самото членство на Македонија во Европската Унија се смета за неприфатливо, тогаш ниту еден услов никогаш нема да биде последен.
Проблемот повеќе не е што Македонија треба да направи.
Проблемот е што Македонија е Македонија.
Ова не е повик Македонија да се откаже од својата европска определба.
Напротив.
Ова е повик конечно да престанеме да живееме во илузии.
Со години Македонија не доби искрен одговор. И денес, по сите направени отстапки, никој не може чесно да ѝ гарантира дека утре нема повторно да се појави нов услов.
Затоа македонските државници повеќе не смеат да го поставуваат прашањето:
„Што уште треба да направиме?“
Време е да го постават вистинското прашање:
Дали Договорот за добрососедство и Вториот протокол му служат на македонскиот национален интерес или станаа инструменти за бесконечно условување на Македонија?
Особено Вториот протокол заслужува темелна уставноправна, меѓународноправна и политичка анализа.
Ако се покаже дека неговите последици се спротивни на македонските државни интереси, дека создаваат трајни и нерамноправни обврски или дека неговите одредби се применуваат надвор од првичната цел, тогаш македонските државници имаат обврска да ги разгледаат сите расположливи правни механизми за негово преиспитување, изменување или раскинување.
Истото важи и за Договорот од 2017 година.
Не непромислено.
Не со дневнополитички пароли.
Туку државнички, со силни правни аргументи, национален консензус и јасна стратегија.
Зашто ниту еден договор нема вистинска вредност ако наместо добрососедство создава трајна недоверба, нови условувања и чувство дека целта постојано се оддалечува.
Македонија не смее вечно да живее во процес во кој секој исполнет услов раѓа нов.
И можеби токму затоа најголемата вистина за нашиот европски пат не ја изговори македонски државник.
Ја изговори еден поранешен бугарски дипломат.
И токму затоа, по ова признание, Македонија повеќе нема право да се преправа дека не ја знае вистината.
