Свекрва
Бугарија со години ја држи Македонија во европска чекалница. Не затоа што Македонија ја загрозува бугарската држава. Не затоа што Македонија има економска моќ или политичка сила со која може да ја уценува Софија.
Напротив, Македонија бара да биде третирана како рамноправна европска држава, со сопствен народ, сопствен јазик, сопствена историја и сопствено достоинство и да го признае постоењето на Македонци во Пиринска Македонија и да им се дозволи формирање Македонски здруженија.
Додека Македонија е надвор од Европската Унија, Софија може да условува, да блокира, да бара, да притиска и да ја претставува својата билатерална агенда како европски услов. Додека Македонија е кандидат, Бугарија може да ја користи својата позиција на земја членка како политичка палка. Но, кога Македонија ќе стане членка ќе седат на иста маса, со исто право на глас, со исти европски механизми и со иста институционална тежина.
Токму од тој момент се плаши Софија.
Бугарија не се плаши од слаба Македонија. Таква Македонија ѝ одговара. Слаба, уценета, поделена и постојано принудена да се правда за своето постоење. Бугарија се плаши од стабилна Македонија, од достоинствена Македонија, од европска Македонија која нема да биде предмет на туѓи условувања, туку рамноправен глас во европското семејство.
Затоа бугарската политика не е насочена само кон европскиот пат на Македонија. Таа е насочена кон самата суштина на македонското постоење.
Кога една држава бара од друга држава да менува учебници, да прифаќа туѓи историски толкувања, да внесува наративи под диктат и да се откажува од сопствената историска меморија, тогаш тоа веќе не е европска политика.
А Европа, за жал, премногу долго молчи пред тој обид. Наместо да каже дека јазикот, идентитетот и историското чувство на еден народ не се предмет на преговори, Европа дозволи бугарските барања да станат дел од европската агенда. Наместо да ги штити принципите на проширувањето, Европа дозволи една билатерална блокада да се претвори во европски механизам за притисок. Наместо да биде арбитер на вредности, Европа стана заложник на политиката на Софија.
Но Македонија нема што да докажува. Македонскиот народ не постои затоа што некој го признал со амандман. Македонскиот јазик не постои затоа што некој го дозволил во европски документ. Македонскиот идентитет не е административна категорија што може да се отвора и затвора според дневнополитички потреби на Бугарија.
Македонија постои. Македонците постојат. Македонскиот јазик постои. Македонци во Пиринска Македонија постојат и пред да биде формирана бугарската држава со помош на Русија.
Прашањето е дали Европа ќе има сила да го признае тоа не само со зборови, туку и со дела.
Словенечката европратеничка Ирена Јовева со право порача дека Европскиот парламент не е историска академија и дека не може преку амандмани да се одлучува за постоењето на еден народ, јазик и идентитет. Тоа е суштината. Европската Унија не смее да биде место каде што ќе се пишуваат туѓи национални биографии, туку простор каде што народите се почитуваат такви какви што се.
Македонија не бара милост. Македонија не бара подарок. Македонија не бара привилегија. Македонија бара европските правила да важат и за неа. Бара реформите да се оценуваат како реформи, институциите како институции, а идентитетот да не биде ставен на маса како предмет за пазарење.
Бугарија може да блокира процеси, но не може да избрише народ. Може да поставува услови, но не може да ја промени вистината. Може да го злоупотребува европскиот механизам, но не може да го поништи македонското постоење.
Македонија, и покрај сите историски искушенија, останува еден од ретките примери на Балканот за широка институционална застапеност на различните етнички заедници.
И затоа, на крајот, останува едно едноставно прашање: од што Бугарија толку се плаши Македонија да влезе како рамноправен член во Европската Унија?
Да не е вистинскиот страв на Бугарија дека со влезот на Македонија во ЕУ ќе дојде денот кога и Софија ќе мора да одговори зошто бара права за Бугарите во Македонија, а со децении ги премолчува правата на Македонците, Турците, Власите, Ромите и другите заедници кои живеат во Бугарија?