Македонска Нација
Во договор со Отоманската Империја, бугарската влада презела обврска да спречува револуционерни комитети, чети и активности поврзани со македонското ослободително движење.
Малку познат документ од февруари 1904 година сведочи дека Кнежеството Бугарија презело конкретна обврска пред Отоманската Империја да го забрани организирањето и функционирањето на револуционерни комитети на својата територија, да го спречува создавањето чети, како и да ги гони и казнува лицата кои би биле обвинети за нарушување на редот и јавниот спокој во пограничните провинции на империјата.
Овој документ е особено значаен затоа што се однесува на периодот веднаш по Илинденското востание, кога македонското револуционерно движење било изложено на силни притисоци од повеќе страни.
Во продолжение е превод на делови од оригиналниот текст на македонски јазик:
ДОГОВОР
меѓу Турската Империја и Кнежевството Бугарија
Денес, во февруари 1904 година, Неговото Превозвишение…
Член 1. — Бугарската кнежевска влада се обврзува да ги преземе сите неопходни мерки за да го забрани организирањето и функционирањето на револуционерните комитети на својата територија, да го спречи создавањето на чети, да ги гони и казнува сите оние што би се покажале виновни за нарушување на редот и јавниот спокој во пограничните провинции на империјата;
Документот е пренесен во изданието:
ГОДИШНИК
на
Софискиот универзитет
и
Правниот факултет
Книга 1
Годишник на Софискиот универзитет и на Правниот факултет
Софија — Национална печатница на Н. Ковачев — 1906 година
Во француската верзија на текстот, објавена како „Спогодба меѓу Турската Империја и Кнежевството Бугарија“, се наведува дека таа не го нарушува пријателството меѓу двете страни, туку има цел да ги зацврсти нивните односи и да спречи интриги и вознемирувања што би можеле да го нарушат мирот и доброто разбирање.
СПОГОДБА
меѓу Турската Империја и Кнежевството Бугарија
Оваа спогодба во ништо не ги нарушува пријателството и благонаклоноста што отсекогаш постоеле меѓу двете империи, туку има цел уште повеќе да ги зацврсти врските на пријателство што ги поврзуваат, како и да спречи секоја интрига и вознемирување што би можеле да ги нарушат мирот и доброто разбирање.
Денес, во февруари 1904 година, делегациите на високите договорни страни, овластени од Неговото Превозвишение Големиот везир, од една страна, и од Неговото Превисочество Кнезот на Бугарија, од друга страна, по размена на нивните овластувања и откако одлучија да ги уредат пријателските односи што отсекогаш постоеле меѓу двете империи, се согласија за следново:
Член 1. — Бугарската кнежевска влада се обврзува да ги преземе сите неопходни мерки за да го забрани организирањето и функционирањето на револуционерните комитети на својата територија, да го спречи создавањето на чети, да ги гони и казнува сите оние што би се покажале виновни за нарушување на редот и јавниот спокој во пограничните провинции на империјата.
Овој историски извор претставува значајно сведоштво за односот на тогашната бугарска држава кон македонското револуционерно движење во периодот по Илинденското востание.
Токму затоа документот отвора сериозни прашања за политиките што се воделе кон македонските револуционерни организации на почетокот на XX век, но и за денешните обиди историските настани да се прикажуваат еднострано и надвор од контекстот на времето.
Извор: „Годишник (Annuaire)“, Софиски универзитет, Правен факултет.
Благодарност за пронаоѓањето на документот до Дунек Македонски.