Македонски легенди

Божин Проданов

Божин Проданов (12 декември 1871 – ?) е македонски револуционер, учител и деец на Македонската револуционерна организација. Бил активен член на Организацијата во Егејскиот дел на Македонија, а од 1907 година се наоѓал на чело на Солунскиот окружен комитет. По емигрирањето во Бугарија дејствувал меѓу македонската прогресивна емиграција и решително се залагал за остварување на македонската национална кауза.

Божин Димитров Проданов е роден на 12 декември 1871 година во солунското село Ватилак. Работел како егзархиски учител во Солун, каде што се вклучил во Македонската револуционерна организација (МРО). Подоцна станал член на нејзиниот градски комитет во Солун.

Во 1906 година не бил откриен за време на Мацановата афера, кога османлиските власти пронашле писмо со податоци за истакнати дејци на МРО од Солун и од околните градови. Од 1907 година се наоѓал на чело на Солунскиот окружен комитет.

По избувнувањето на Балканската војна, Проданов доброволно се пријавил во Македонско-одринското ополчение и бил дел од Здружената партизанска чета.

Проданов им останал верен на заветите на првоапостолите на македонската револуција. По емигрирањето во Бугарија, во периодот меѓу двете светски војни, бил активен меѓу македонската прогресивна емиграција. Учествувал и во политичкиот живот на земјата, храбро бранејќи ја македонската кауза и интересите и идеалите на македонската емиграција.

Станал член на Работничката партија, а на изборите во 1938 година, како кандидат на Народниот фронт, бил избран за пратеник во XXIV редовно Народно собрание од Шестата софиска градска изборна единица – Јучбунар.

Проданов пишувал статии за македонската револуционерна борба и се обраќал до бугарската и до меѓународната јавност, барајќи праведно решавање на македонското прашање.

Во 1938 година, по повод годишнината од убиството на Гоце Делчев во Баница, бил подготвен посебен весник посветен на македонскиот револуционер. Во него требало да бидат објавени документи, значајни сведоштва и спомени од луѓе што го познавале Делчев или соработувале со него. Меѓу подготвените прилози бил и текстот „Гоце и народната борба“ од Божин Проданов.

Бидејќи во весникот се зборувало за македонската нација и за македонскиот народ, бугарската цензура го забранила неговото печатење. Единствениот оригинален отпечаток бил спасен од Димитар (Митко) Зафировски.

По тој повод, во мај 1938 година, Проданов му упатил пратеничко прашање на бугарскиот министер за внатрешни работи и народно здравје, преку претседателот на XXIV редовно Народно собрание. Во него, меѓу другото, се вели:

„Војните, кои во блиското минато им донесоа толку несреќи на сите балкански народи, уште поголеми несреќи им донесоа на синовите на Македонија. Последните, поттикнувани од љубовта кон својата татковина и слободата, поттикнувани од стремежот за подобар живот и спокојство, за да можат спокојно да творат и да придонесат за општочовечката култура, со децении се бореа. Се бореа херојски, упорно. Дадоа десетици илјади жртви. Со потоци од крв се освети таа борба. Со десетици светци-херои се издигна таа. Наместо слобода, војните ѝ донесоа на Македонија поголемо ропство. Стотици илјади Македонци беа протерани од нивните родни огништа и прифатени од братскиот бугарски народ.

И покрај страшните доживувања, и покрај исходот толку несакан од синовите на Македонија, последните продолжуваат да ја љубат својата татковина, длабоко да ги почитуваат своите херојски борци од блиското минато, како светиња да ги слават своите херои. Тие бараат и имаат право јавно и слободно да ја изразуваат љубовта кон својата татковина, почитта кон своите херојски борби, кон народните херои и водачи. Една десетлетна традиција, во името на горното, им го оставила правото на слобода на здружување, на зборот, на собранието, преку кои ќе можат да се воспитуваат во горниот дух и да го поддржуваат идеалот во чие име ја пролеаја својата крв нашите браќа, нашите татковци, нашите синови…

Меѓутоа, од извесно време владата ни го одзеде тоа право. На Македонците им е одземено правото да имаат една општа организација, претставена од еден Национален комитет, слободно избран на конгресот на братствата. Одземено им е правото на младинска организација, преку која единствено младината би се запознала со нашето славно минато и неговите идеали, би ги запознала и засакала неговите херои, би се напојувала со љубов кон својата татковина. Се забранува секоја печатна активност, дури се забранува традиционалниот лист во чест на Гоце Делчев, се забранува речиси секоја јавна пројава, дури и празнувањето на Илинден, а животот на одделните братства е под строг карантин.“

Истата година Божин Проданов, Павел Шатев и Туше Деливанов ѝ се обратиле на светската јавност за положбата на македонскиот народ и за начинот на кој требало да се реши македонското прашање. Притоа истакнале дека Македонците биле насилно поделени, без да бидат прашани дали сакаат да се најдат под власта на една или на друга држава.

Како следбеник на идеите на Гоце Делчев, во јануари 1940 година Проданов му испратил писмо на д-р Влатко Мачек. Во него го поздравил потпишувањето на спогодбата од август 1939 година, со која тогашна Југославија требало да се преуреди врз основа на национална рамноправност и демократско управување.

Проданов изразил надеж дека овозможувањето и практичното спроведување на демократските права и слободи за сите народи ќе придонесат не само за обединување на народите во Југославија, туку и за зацврстување на процесот на сојузување на сите балкански народи.

Во јули 1945 година Божин Проданов бил избран за советник во раководството на Илинденската организација во Софија. Во тој период бил еден од најголемите поддржувачи на Народна Република Македонија во рамките на Федеративна Народна Република Југославија.

Илинденската организација го исполнила даденото ветување и посмртните останки на Гоце Делчев биле пренесени во Македонија. Поради својата лојалност кон македонската држава и поддршката што ѝ ја давал, Божин Проданов подоцна бил отстранет од Организацијата.

 

Најново од: Македонски легенди

Драган Богдановски – живот посветен на слободна и независна Македонија

На 18 септември 1929 година во селото Клечовце, Кумановско, е роден Драган Богдановски, починал на 31 мај 1998 година во Данска, на пат од Шведска кон Германија. Подоцна бил погребан во Куманово Драган Богдановски е еден од најистакнатите македонски политички емигранти по Втората светска војна, долгогодишен борец за македонската национална кауза, претседател на ДООМ и […]

Лилјана Чаловска – писателка, борец и учесничка на АСНОМ

Лилјана Чаловска (3 декември 1920, Софија – 20 јули 1997, Скопје) е македонска писателка, учесничка во Народноослободителната борба и општествено-политичка дејка. Била делегат на Првото заседание на АСНОМ и член на Претседателството на АСНОМ, а значајна трага оставила и во македонското новинарство и литература. Лилјана Чаловска е родена на 3 декември 1920 година во Софија, […]

Владислав Ковачев – Македонец до срж, а малку познат меѓу Македонците

„Пет минути од деноноќието ѝ посветувам на маченицата Македонија, за да се соочам со мојата македонска свест и да се уверам дека не е ништо она што досега сум го сторил за неа. Ја сакам Македонија повеќе од сè друго на светот.“ Кој бил Владислав Ковачев? Владислав (Славчо) Михаилов Ковачев е роден на 5 јануари […]

Оскар Давичо – писателот што со перо сведочеше за борбата на партизаните на Маркос

Оскар Давичо е роден на 18 јануари 1909 година во Шабац, во еврејско семејство, а починал на 30 септември 1989 година во Белград. Бил истакнат српски и југословенски писател, поет, есеист, преведувач, новинар, револуционер и учесник во антифашистичката борба. Оскар Давичо потекнувал од сефардско еврејско семејство. Детството го минал во Шабац, а образованието го продолжил […]

Васил Ивановски – истраен борец за македонската национална посебност

Васил Ивановски (18 октомври 1906 – 1991) е македонски национален деец, комунист, публицист и историограф. Во своите трудови ги користел и псевдонимите Динко Динков и Бистришки. Васил Ивановски е роден на 18 октомври 1906 година во костурското село Ловраде, во Егејскиот дел на Македонија, а починал во 1991 година во Софија. Во 1907–1908 година, во […]

Михаил Чаков – војводата што ги зачува светите мошти на Гоце Делчев

Михаил Чаков е роден на 16 март 1873 година во Гуменџе, Егејскиот дел на Македонија, а починал на 17 септември 1938 година во Софија. Михаил Чаков бил македонски револуционер, илинденски војвода, соработник на Гоце Делчев и човекот што ги пронашол, прибрал и со години ги чувал неговите посмртни останки. Михаил Чаков е една од оние […]

Волф Ошлис – „духовен воин“ за македонското прашање ширум Европа и светот

Волф Ошлис (29 септември 1941, Кенигсберг – 18 август 2026) бил германски славист, македонист, политиколог, публицист и еден од најголемите странски пријатели и афирматори на Македонија. Германскиот славист, македонист, политиколог, публицист и универзитетски професор Волф Ошлис повеќе од половина век го проучува и го афирмира македонскиот јазик, историјата и културата. Во време кога македонската посебност […]

Методија Шаторов-Шарло – македонскиот деец чија смрт остана обвиена со тајна

На 4 септември 1944 година, во битката кај Милеви Скали, во близина на Пазарџик, загинал Методија Шаторов-Шарло – македонски комунист, антифашист и национален деец. Иако официјално било соопштено дека бил погоден од непријателски оган, околностите на неговата смрт никогаш не биле целосно разјаснети. Методија Шаторов-Шарло е роден на 10 јануари 1897 година во Прилеп. Уште […]

To top