Македонски легенди

Божин Проданов

Божин Проданов (12 декември 1871 – ?) е македонски револуционер, учител и деец на Македонската револуционерна организација. Бил активен член на Организацијата во Егејскиот дел на Македонија, а од 1907 година се наоѓал на чело на Солунскиот окружен комитет. По емигрирањето во Бугарија дејствувал меѓу македонската прогресивна емиграција и решително се залагал за остварување на македонската национална кауза.

Божин Димитров Проданов е роден на 12 декември 1871 година во солунското село Ватилак. Работел како егзархиски учител во Солун, каде што се вклучил во Македонската револуционерна организација (МРО). Подоцна станал член на нејзиниот градски комитет во Солун.

Во 1906 година не бил откриен за време на Мацановата афера, кога османлиските власти пронашле писмо со податоци за истакнати дејци на МРО од Солун и од околните градови. Од 1907 година се наоѓал на чело на Солунскиот окружен комитет.

По избувнувањето на Балканската војна, Проданов доброволно се пријавил во Македонско-одринското ополчение и бил дел од Здружената партизанска чета.

Проданов им останал верен на заветите на првоапостолите на македонската револуција. По емигрирањето во Бугарија, во периодот меѓу двете светски војни, бил активен меѓу македонската прогресивна емиграција. Учествувал и во политичкиот живот на земјата, храбро бранејќи ја македонската кауза и интересите и идеалите на македонската емиграција.

Станал член на Работничката партија, а на изборите во 1938 година, како кандидат на Народниот фронт, бил избран за пратеник во XXIV редовно Народно собрание од Шестата софиска градска изборна единица – Јучбунар.

Проданов пишувал статии за македонската револуционерна борба и се обраќал до бугарската и до меѓународната јавност, барајќи праведно решавање на македонското прашање.

Во 1938 година, по повод годишнината од убиството на Гоце Делчев во Баница, бил подготвен посебен весник посветен на македонскиот револуционер. Во него требало да бидат објавени документи, значајни сведоштва и спомени од луѓе што го познавале Делчев или соработувале со него. Меѓу подготвените прилози бил и текстот „Гоце и народната борба“ од Божин Проданов.

Бидејќи во весникот се зборувало за македонската нација и за македонскиот народ, бугарската цензура го забранила неговото печатење. Единствениот оригинален отпечаток бил спасен од Димитар (Митко) Зафировски.

По тој повод, во мај 1938 година, Проданов му упатил пратеничко прашање на бугарскиот министер за внатрешни работи и народно здравје, преку претседателот на XXIV редовно Народно собрание. Во него, меѓу другото, се вели:

„Војните, кои во блиското минато им донесоа толку несреќи на сите балкански народи, уште поголеми несреќи им донесоа на синовите на Македонија. Последните, поттикнувани од љубовта кон својата татковина и слободата, поттикнувани од стремежот за подобар живот и спокојство, за да можат спокојно да творат и да придонесат за општочовечката култура, со децении се бореа. Се бореа херојски, упорно. Дадоа десетици илјади жртви. Со потоци од крв се освети таа борба. Со десетици светци-херои се издигна таа. Наместо слобода, војните ѝ донесоа на Македонија поголемо ропство. Стотици илјади Македонци беа протерани од нивните родни огништа и прифатени од братскиот бугарски народ.

И покрај страшните доживувања, и покрај исходот толку несакан од синовите на Македонија, последните продолжуваат да ја љубат својата татковина, длабоко да ги почитуваат своите херојски борци од блиското минато, како светиња да ги слават своите херои. Тие бараат и имаат право јавно и слободно да ја изразуваат љубовта кон својата татковина, почитта кон своите херојски борби, кон народните херои и водачи. Една десетлетна традиција, во името на горното, им го оставила правото на слобода на здружување, на зборот, на собранието, преку кои ќе можат да се воспитуваат во горниот дух и да го поддржуваат идеалот во чие име ја пролеаја својата крв нашите браќа, нашите татковци, нашите синови…

Меѓутоа, од извесно време владата ни го одзеде тоа право. На Македонците им е одземено правото да имаат една општа организација, претставена од еден Национален комитет, слободно избран на конгресот на братствата. Одземено им е правото на младинска организација, преку која единствено младината би се запознала со нашето славно минато и неговите идеали, би ги запознала и засакала неговите херои, би се напојувала со љубов кон својата татковина. Се забранува секоја печатна активност, дури се забранува традиционалниот лист во чест на Гоце Делчев, се забранува речиси секоја јавна пројава, дури и празнувањето на Илинден, а животот на одделните братства е под строг карантин.“

Истата година Божин Проданов, Павел Шатев и Туше Деливанов ѝ се обратиле на светската јавност за положбата на македонскиот народ и за начинот на кој требало да се реши македонското прашање. Притоа истакнале дека Македонците биле насилно поделени, без да бидат прашани дали сакаат да се најдат под власта на една или на друга држава.

Како следбеник на идеите на Гоце Делчев, во јануари 1940 година Проданов му испратил писмо на д-р Влатко Мачек. Во него го поздравил потпишувањето на спогодбата од август 1939 година, со која тогашна Југославија требало да се преуреди врз основа на национална рамноправност и демократско управување.

Проданов изразил надеж дека овозможувањето и практичното спроведување на демократските права и слободи за сите народи ќе придонесат не само за обединување на народите во Југославија, туку и за зацврстување на процесот на сојузување на сите балкански народи.

Во јули 1945 година Божин Проданов бил избран за советник во раководството на Илинденската организација во Софија. Во тој период бил еден од најголемите поддржувачи на Народна Република Македонија во рамките на Федеративна Народна Република Југославија.

Илинденската организација го исполнила даденото ветување и посмртните останки на Гоце Делчев биле пренесени во Македонија. Поради својата лојалност кон македонската држава и поддршката што ѝ ја давал, Божин Проданов подоцна бил отстранет од Организацијата.

 

Најново од: Македонски легенди

Димитар Влахов – живот посветен на македонското прашање

Димитар Влахов (1878–1953) е македонски револуционер, публицист, дипломат и државник, една од значајните личности во македонската национална и политичка историја. Неговиот животен пат ги поврзува револуционерните борби од крајот на XIX век, настојувањата за ослободување и обединување на Македонија и создавањето на современата македонска држава. Има луѓе што живеат во историјата и луѓе што учествуваат […]

Наде Проева

Наде Проева (9. IX 1949 – 6. XI 2024) е македонски историчар, универзитетски професор, научник со светско реноме и борец за македонската кауза. Таа е истражувач кој ја афирмираше античката историја на Македонија, која долго време бил запоставувана. Оставила длабока трага во македонската и светската историографија. Наде Проева е родена на 9 септември 1949 година […]

Романската монахиња Херувима (Светлана Михаела Танаса загина за вистината

Романската монахиња Херувима (Светлана Михаела Танаса, 1969–1998) студирала класични јазици во Јаши и ги проучувала делата на свети Јован Златоуст. Се упокоила на 8 ноември 1998 година, на 29-годишна возраст, и била погребана во манастирот Петру Вода во Романија. Во 1995 година добила стипендија од Фондацијата „Сорос“ за магистерски студии по средновековна историја на Централноевропскиот […]

Тома Прошев

Тома Прошев е роден на 10 ноември 1931 година во Скопје, а починал на 12 септември 1996 година на хрватскиот остров Зларин. Тома Прошев е Македонски композитор, диригент и музиколог, еден од најистакнатите автори на македонската современа музика и меѓу првите композитори што внеле нов звук во македонското музичко творештво. Гимназија завршил во родниот град. […]

Никола Беровски – големиот учител на Македонците во Албанија

Никола Беровски е роден во 1923 година во Битола, а починал во 1993 година во Тирана, Албанија. Има луѓе чие дело продолжува да живее во генерациите што ги описмениле, во книгите што ги оставиле и во јазикот што помогнале да се зачува. Меѓу нив е Никола Беровски, македонскиот учител, учебникар и преведувач кој својот работен […]

Бранко Гапо – великан на македонската кинематографија

Бранко Гапо (5 ноември 1931 – 18 ноември 2008) е еден од најзначајните македонски режисери. Со своето богато филмско творештво, како и со работата во театарот, телевизијата и радиото, оставил длабока трага во македонската култура. Роден е како Бранко Ивановски на 5 ноември 1931 година во Тетово. Неговата љубов кон филмот се развила уште во […]

Владо Черноземски – живот меѓу револуционерното подземје и Марсејскиот атентат

Владо Черноземски е роден на 19 октомври 1897 година во селото Каменица, денес дел од Велинград, Бугарија, Владо Черноземски загинал на 9 октомври 1934 година во Марсеј, Франција. Неговото вистинско име било Величко Димитров Керин. Како член на ВМРО, најнапред во времето на Тодор Александров, а потоа во организацијата предводена од Иван Михајлов, останал запаметен […]

Јордан Костадинов – борец за националните права на Македонците во Пиринска Македонија

Јордан Костадинов (9 ноември 1932 – 23 август 2019) бил борец за националните права на Македонците во Пиринскиот дел на Македонија, политички затвореник и еден од основачите и претседател на ОМО „Илинден“. Поради своето дејствување, двапати бил затворан од бугарските власти. Јордан Костадинов Иванов е роден на 9 ноември 1932 година во селото Белица, преименувано […]

To top