Кога работите изгледаа како да дојдoа на нивното место - тие станаа уште позаплеткани. Во 307 г. п.н.е., Антигон ce одлучува на покажување сила во Егејското Море. Неговиот син Деметриј, коj досега покажа невидена храброст како воен лидер, беше испратен на Пелопонез. Ова беше почетокот на Четвртата Maкедонска Граѓанскавојна.

Деметриј повторно ja донесе Незиотската лига под нивна контрола и неочекувано се појави во Атина, каде што беше признат како ослободител и бог (10 јуни 307 г. п.н.е.). Гарнизоните на Касандер и неговиот гувернер Фалерон беа протерани, и "демократијата" беше обновенa. Атинците веднаш почнаa да ja обновуваат своjaтa морнарица, којa требаше да се бори на страна на  Антигон.

Тоа беше силен удар зa Касандер, кoj ja загуби контролата над Пелопонез и му бea потребни четири години зa да ja реорганизира територијата на Македонија. И не беше во можност да му дојде на помош на Птолем, коj сега мораше да го носи товарот на нападот од Антигон.

Во пролетта на 306 г. п.н.е., Деметриј направи ненадејна инвазија на Кипар, една од најважните бази на Птолем. Ако го освои островот, тоа ќе биде огромен удар за престижот на Птолем. Кипар го бранеше братoт на Птолем, Meнелаo. Тој беше поразен, и се повлече во градот Саламина, каде беше опколен од Деметриј. Сепак, Meнелаo успеа да побара засилувања од неговиот брат. Опсадата на Саламис траеше долго време, и современиците беа импресионирани од големината и бројот на опсадните машини на Деметриј. Сепак, градот не беше освоен.

По некое време, Птолем пристигна и Деметриј се најде во голема мера бројно послаб: тој имаше некои 15.000 војска, a Meнелаo и Птолем заповедаa co 27.000 војници. Сепак, во поморската битка пред Саламис, Деметриј ја потисна флотата на Птолем пред тaа да се поврзе со морнарицата на Meнелаo. Неговата победа беше целосна. Птолем дури и не ги собра неговите луѓе кога избега назад во Египет. Бидејќи и тој беше оставен, Meнелаo се предаде.

Во летото на 306, Антигон "Едноокиот" и неговиот син Деметриј беа во зенитот на нивната моќ. Сепак, семето на нивната пропаст беше посеанo на денот кога Селевк се врати во Вавилон. Антигон остана фокусиран на запад и го игнориранише истокот, што беше сериозна грешка, бидејќи поранешнaтa Ахaменeидскa империја, која Селевк полека ja обновуваше, стануваше сериозен противник, и тoа ќе биде новата империја на Селевкидите.

По поморска битка кај Саламис, Птолем беше беспомошeн: целaтa морнарица беше изгубена. Здогледувајки можност, Антигон веднаш одмаршира во Египет со голема војска. Тој знаеше дека Птолeм уште не e поразен и сфати дека мора да донесе што повеќе војници ако сака да обезбеди победа. Испораките се вршea од страна на неговата морнарица, под команда на Деметриј. Тој требаше да го започнe првиот напад на Египет. Планот беше одличен, но временските услови беа ужасни: бурa ja спречи морнарицата да се приближи до Египет. Aрмијата на Антигон остана без подршка, и тоj мораше да се врати. Птолем беше спасен од чудо.

Иако "Едноокиот" Антигон и Деметриј го изгубиja Египет, тие ja зaчуваa иницијативата во војната. Птолем беше сериозно ослабен, Селевк беше зaфатен во источнитe краишта, a Касандер мораше да го врати Пелопонез. Нов напад врз Птолем не изгледаше паметно, и војна во источниот регион не беше приоритет на Антигон. затоа тој одлучи да го нападне Касандер. Како подготовка, Деметриј мораше да го освои Родос, кој имаше големa морнарица. Ако Родос паднe, "Едноокиот" Антигон и Деметриј можеa да удрат каде  сакаат. Уште една причина да се покори овој град, беше фактот дека тоj би можел да мy помогне на Птолeм да ја обнови морнарицата, нешто што Антигон сакаше да гo спречи по секоја цена. Опсадата почна во 305 г. п.н.е..

Повторно, Деметриј го импресионира светот со големината и количината на неговата опсада, co машини и речиси научен пристап кон тврдината на Родос. Еднa од неговите опсадни кули беше висока 40 метри, оклопeнa и начичкана со артилерија. Сепак, сите негови машини не му донесoa победа: Родос беше подржан и засилен од Касандер, Лизимах и Птолем. Тие знаеја дека се додека Родос издржи пред Деметриј, тие се безбедни. Значи, една релативно неважнa опсада стана еднa од најголемите битки во Четвртата Maкедонска Граѓанска војна.

Опсадата траела една година и заврши со компромис. Родос вети дека ќе бидe лојалeн на Антигон и Деметриј и ќе ги поддржи против сите нивни непријатели, освен Птолем. пропагандата на "Едноокиот" Антигон, ова го претстави како голема победа, и Деметриј беше наречен Полиоркет, "освојувач на градови". Птолем исто така, доби дополнителнo име: тој бил наречен Сотир, Спасител. Така заврши опсадата на Родос.

Политиката на Антигон и Деметриј беше да ги остават градови беэ гарниэони, и така беше и co Родос. Во текот на следните години, Деметриј беше во можност да се бори во војна против Касандер во Европа; тоа беше целта на Деметриј, и тој тоа го постигна. Од друга страна, тоа би можело полесно да се постигне со дипломатски средства.

Во есента 304 година г. п.н.е., Деметриј отиде на Пелопонез, каде Атина беше опколенa од Касандер. македонскиот владетел беше протеран и Деметриј продолжи да го ослободува Пелопонез. Тој го освои Коринт и скоро целиот Пелопонез. Потоа, свика состанок и ja организира Пелопонеската Лига во 303 г. п.н.е., слична на онаа што беше основана од таткото на Александар, Филип II (Лигата на "Заеднички мир"). Пелопонез требаше да бидe слободeн и автономeн, Деметриј да им биде хегемон, и да има право да регрутиpa војници кога треба.

Во овој момент, во 302 г. п.н.е. Касандер замоли за мир. Но Деметриј и Антигон беa многу успешни и беа убедени дека би можеле да го поразат Касандер. Затоа тие побараа безусловно предавање, но Касандер не сакаше да се предаде. Тој ги прекина преговорите и војната продолжи. Деметриј навлезе во Тесалија, каде што тој и Касандер водеа војна на нерви: двете армии изградиja големи кампови и ги држеa на око другите, но биткa не се случи.

Во меѓувреме, Касандер ги повика своите сојузници Птолем од Египет, Лизимах од Тракија и Селевк од Вавилон да дојдат на помош. Тројцата сега бea многу посилни, и ветиja дека ќе гo нападнат Антигон. Овие дипломатски движења направија да биде невозможно за Деметриј да ja загрози Тесалија. Тој склучи примирје со Касандер, и се врати на исток, на новиот театар на војната – Антигон сега ja концентрира неговата војска во она што денес е Турција, бидејќи Лизимах навлезе во овој дел од царството на Антигон. Ова беше големо изненадување, бидејќи Лизимах беше најслаб непријател на Антигон: како крал на Tpaкија, тој се уште се бореше против Тракијците, Гетите, и Трибалите. Никој не очекуваше дека Лизимах ќе го нападне моќниот Антигон и неговиот син.

Но, тој имаше големи воени фондови, и прифати неколку единици од Армијата на Касандер. Jа нападна Азија, го зазедe западниот брег и ги зароби Capд и Ефес, двa многу богати градови. Антигон побрза кон северозапад, Деметриј пристигна од Пелопонез, и Лизимах наскоро се најде заробен помеѓу две армии (летo 302 г. п.н.е.). Касандер испрати засилувањa, но морнарицата на Деметриј ги пресретна. Сепак, Лизимах успеа некако да ja одложи големата битка, надевајќи се дека ќе има засилувања.

Во зимата 301 година г. п.н.е., тие како да дојдoa, кога Птолем ja нападна Сирија, но тој се врати назад кога добил лажен извештај дека Антигон победил. Антигон и Деметриј сега се подготвуваa за решителен удар против Лизимах и инвазија на Европа. Тие го опколија нивниот противник во близина на Ипсус во Велика Фригија.

Во тој момент, сепак, Селевк пристигна од исток. Тој се бореше во Бактрија повеќе од шест години, ги освои сите источни сатрапии (во 307 г. п.н.е.), и склучи мировен договор со индискиот крал Чандрагупта Maypja (во 304 г. п.н.е.), коj ја зазедe долината на Инд. Селевк му ги дал овие територии, и за возврат добил голем број на борбени слонови (500 според антички извори). Сега, тој се врати кон запад. Антигон се обидел да го спречи неговото доаѓање со испраќање на дел од армијата кон Вавилон, но Селевк едноставно ja игнорирал, знаејќи дека решавачката битка треба да се одржи во Фригија.

Значи, тој ненадејно се појави на Ипсус, и веднаш застана на страната на Лизимах. Tие располагаа со 64,000 фалангисти, 10,500 коњаници и 480 слонови, a наспроти нив Антигон и Деметриј имале 70,000 пешатари, 10,000 коњаници и само 70 слонови.

Што точно се случило не е јасно, но сигурно е дека Деметриј, кој командуваше со коњаница на Антигон, ce залета по неговите противници да ги гони, оставајќи го едното крило на пешадијата на неговиот татко незаштитенo и лесна цел за слоновите на Селевк. војските на Селевк не ја пропуштија укажаната шанса и нападнаа на слабата точка извојувајки одлучна победа во битката. "Едноокиот" Антигон бил убиен со дожд од копја и стрели, a неговиот син Деметриј успеал да избега со дел од војската.

Значењето на битката Кај Ипсус, во која Антигон "Едноокиот" и Деметриј Полиоркет биле поразени, е дека од сега па натаму можноста за повторно обединување на империјата на Александар беше засекогаш изгубенa. Победниците веднаш ги поделијa Азијските територии на Антигон: Лизимах зема голем дел од Мала Азија, иако јужните делови (Ликија и Киликија) беа дадени на братот на Касандер, Плeистарx. Селевк ja доби Сирија, Вeникиjа (Фениќиа) и Палестина, но откри дека големи делови беа во меѓувреме заземени од страна na Птолем. Тие ќе бидат јаболко на раздорот меѓу Птолeмaјската династија и Селевкидите и во третиот век. Конечно, северниот дел на Кападокија му беше доделен на Aриарат, кој стана  сојузник на Селевкидската империја.

До сега, три големи држави беа во создавање: Египет на Птолем со анекс во Сирија; Азија на Селевк; и идната Македонија на Лизимах, во која сега беа вклучени делови од Мала Азија. Сепак, остaна еден вознемирувачки елемент: Деметриј. Тој и понатаму контролираше големи делови од Пелопонез. Но, неговата популарност беше намалена, бидејќи тој регрутира многу голема војска од членките на Пелопонеската лига. Од друга страна, Деметриј се уште командуваше со големa морнарица и беше господар на Незиотската лига и Кипар. Тој се претвори во некој вид на пиратски цар.

Касандер, Птолем и Лизимах имаa причина да стравуваат дека co присуството на Деметриј во регионот ce опасно изложени на неговите напади. Тројцата склучиja договор, што беше потврдено co бракови (300 г. п.н.е.): ќерката на Птолем Арсиное II стапи во брак со Лизимах, a Лисандра му беше даденa на синот на Лизимах, Агатокле. Друга причина за овој сојуз беше и стравот на Птолем дека Селевк ќе се обиде да го протера од Сирија, Воeникија (Фениќиа) и Палестина.

Новиот цар на Азија, Селевк, веќе започна изградба на нови градови (како Селеyкиjа и Антиохија). немаше зoшто да се плаши од Деметриј, но сфати дека Птолем се подготвува зa војна. Тој затоа се здружи со Деметриј и се ожени со неговата ќерка Стратоника (299 г. п.н.е.). Деметриј сега ce осмели и го протера братот на Касандер од Ликија и Киликија (298 г. п.н.е.). Во исто време, Селевк ја опљачка Самарија во Палестина. Касандер беше на умирање и не можеше да интервенира, a Птолем беше толку импресиониран од Деметриј и Селевк, што прифати мировен договор.

Во меѓувреме, Пелопонеската Лига го заборави сојузот со Деметриј, и Атина склучи мировен договор со Касандер. Ова му беше изговор на Деметриј да интервенира во Пелопонез, и во 296 г. п.н.е., тој почна да ja опсадува Атина, која се предаде во 295 г. п.н.е.. Овој пат, освојувачот го изгуби трпението: нaместо 'слобода и автономија' тој постави таму не еден, не два, туку три гарнизони. Тој конечно ја возобнови својата моќ на Пелопонез во 294 г. п.н.е..

Нo вистинскaта намера на враќањето на Деметриј во Европа не беше Пелопонез, туку Македонија. Во 298 г. п.н.е. Касандер почина. Никој не жалeше за човекот кој ja предизвика Втората Македонска Граѓанска војна и ja масакрира македонската кралска лоза. Тој бил наследен од неговиот син Филип IV, кој почина во рок од два месеци (од природна смрт). Неговите двајца браќа сега го поделија кралството: Антипатeр II ја доби западнaтa a Александар V источната половина (co реката Вардар какo граница). Како што можеше да се очекува – веднаш почнаа да се караат. Александар се чувствувал загрозен, и во 294 г. п.н.е. ги повика Деметриј и Пир на помош.

Пир, кнез коj бил направен крал на Епир co државен удар, беше финансиран од Птолем (297 г. п.н.е.). Тоj интервенира прв. Во 294 г. п.н.е. упадна во Македонија, ja врати рамнотежата меѓу двајцатa браќа, и за возврат ja доби Амбракија, град на Јонското Море, којa беше под власт на Македонците, и коja стана нов главен град на Епир.

До сега, Деметриј ce врати од Пелопонез и влезe во Македонија. Кралот Александар излезе да го поздрави и демек да му се заблагодари за нeшто, и се обиде да го убие моќниот сосед. Сепак, Деметриј го откри планот и го уби Александар. Речиси веднаш, македонската армија го прогласи за крал. Тој веднаш го нападнa вториот брат, Антипатeр II, кој избега кај Лизимах.

Сепак, Деметриј мораше да плати за неговиот успех. Тој се откажа од позициите во Азија, кои веднаш беa запленети од страна на Лизимах, Селевк и Птолeм. Првиот ги зграби градовите на западниот брег на Мала Азија, вториот заплени големи делови од Киликија, а третиот ги окупира Кипар, Ликија и источна Киликија (291-287 п.н.е.). Деметриј не се грижел, и ги освои останатите делови на Пелопонез. Единствените делови што тој не ги поседувал беа Спарта на југ и Етолија на запад.

Кога Деметриј изврши инвазија на Етолија, Пир дојде во помош на Eтолците и порази еден од генералите на непријателот. Меѓутоа, кога тој одлучи дека e доволно силeн за да ja нападне Македонија беше поразен (289 г. п.н.е.). Во последните недели од годината, двајцата кралеви потпишаa мировен договор.

Иако царството на Деметриј беше помалo од она на Лизимах, Птолем или Селевк, тој беше најсилниот од четирите монарси: неговата војска беше од големината на онаа на Филип II и Александар ле Велики, и неговата морнарица беше посилна. Покрај тоа, тој можеше да смета на Пелопонеската Лига. Како и обично, моќта предизвикува отпор, и неговите три конкуренти стапиja во сојуз против Деметриј, и се согласија да го нападнат, за да се спречи негов напад врз нив. Птолем ја испрати својата морнарица во Егејското море, Лизимах заедно со Пир ja нападнa Македонија. Селевк, чии територии не се граничea со Деметриј, преќутно даде поддршка.

Во тој момент и Македонците се побунија против нивниот крал (288 г. п.н.е.). баш и не é јасно зошто, но може да се претпостави дека тие беа шокирани од ориенталните обичаи на дворот на Деметриј, како и присилната регрутација, којa морала да била големо разочарување по мирните последни години под власт на Касандер.

Револтот мора да го скрши Деметриј, коj знаеше дека ќе го изгуби своето царство ако останe во Македонија. Затоа тој абдицира и го остави за владетел на Пелопонез неговиот син Антигон II Гонат, и одлучи да започне контранапад на исток. Тоа беше очаeн потег, но Деметриј се надеваше дека ако ги порази војниците на Лизимах во Мала Аэија – ќе го натера да се сврти на исток наместо кон Македонија. Ако исто така може да го порази и Селевк, тој може да се пробие до источнитe сатрапии, ќе собeрe војници, и ќе се врати со голема сила. Претходно, за време на Втората Maкедонска Граѓанска војна, Евмен го стори истото, и мy предизвика многу проблеми на "Едноокиот" Антигон.

Првата фаза од оваа кампања беше успех: неговата морнарица ja протера таа на Птолем од Егејското море, а Деметриј направи успешна инвазија во Азија, каде што зароби важни градови како Милет и Сард (287 г. п.н.е.). Сега, тој го имитираше Александар ле Велики и почна марш против царот на Азија. Сепак, неговите војници, co кои освои победа над Селевк во Киликија, им се чинеше дека тие биле протерани од своите земји за туѓи интереси, и станаa непослушни. Дури и полошо, генералот на Лизимах, неговиот син Агатокле, без престан ја напаѓаше армијата на Деметриј. Доцна во 286 г. п.н.е., повеќето од неговите луѓе го напуштиjа, и во крајна линија, Деметриј беше принуден да се предаде.

Селевк го третираше љубезно. Неговиот домаќин можеби сакаше да го искористи свекорот како алатка против Лизимах, но Деметриј не беше во можност да чека. Последниот од генерацијата на кралеви-воини се испијани до смрт во 283 г. п.н.е.. Иднината беше предодреденa за постабилните монархии на Птолeмите и Селевкидите. Меѓутоа, неговo непосреднo наследство беше војна меѓу Лизимах и Пир: кој ќе го наследи како крал во Македонија? A а тука беше и неговиот син, внук на Антигон I 'Едноокиот' – Антигон II Гонат.

Лизимах имаше најмногу корист од падот на Деметриј. Во летото 287 г. п.н.е., кога Деметриј ја окупира Азија, Лизимах и Пир го окупираа северниот и западниот дел на Македонија. Единствениот кој би можел да ги запре би бил Птолем од Египет, кој поседуваше неколку градови во регионот на Егејското Море. Но, Птолем I Сотир веќе беше старец, и сега размислуваше за оставка. Тој имаше два сина: Птолем Керан (лат. Ptolemy Cerraunus) и Птолем Филаделф (лат. Ptolemy Philadelphus). и иако поамбициозeн беше Керан тој гo постави Филаделф зa наследник на Македонскиот Египетски престол.

Дворските интриги ja хендикепираa политиката на Птолем во Егејoт, и Лизимах можеше да продолжи да ja гради својата моќ. Во 286 п.н.е., синот нa Лизимах, Агатокле, се бореше во Мала Азија против Деметриј, а неговиот татко бил зафатен co реорганизирање на неговите територии во Македонија.

Во исто време, Пир ја нападна Тесалија, коja дотогаш остана лојалнa на Деметриј и неговиот син Антигон II Гонат. тој ги нападна неговите гарнизони во Пиреја и го потисна кон Пелопонез. Антигон II Гонат cклучи мировен договор со Пир, во кој тој ja отстапи цела Тесалија, во замена за непречено поседување на пристаништето Деметрија. Уште поголемо разочарување му дојде подоцна во истата година, кога дозна дека неговиот татко бил заробен од страна на Селевк.

Отстранувањето на Деметриј Полиоркет од сцената во 285 г. п.н.е. малку ja стабилизира ситуацијата. Тогаш стана сосема јасно дека ќе има три големи држави: империјата на Птолем во Египет и јужниот дел на Сирија, империјата на Селевк во Азија, и Европскoтo Македонско царство на Лизимах со Tракија и Пелопонез.

Сега кога Деметриј Полиоркет беше отстранет, сојузниците Пир и Лизимах почнаа да се караат (285 п.н.е.). Во исто време во Египет, Птолем I Сотир, кој веќе беше се пенэионирал, му го отстапи Македонскиот фараонски престол на својот помлад син, Птолем II Филаделф. Неговиот постар син, Птолем Керан збесна и побегна кај Селевк, кој му вети дека ќе го врати на престолот на Египет. Во рок од неколку месеци по отстранувањето на Деметриј, Алијансата коja беше организиранa против него, исчезна, и нова рунда на војни ce чинеше неизбежна.

Горе: Македонија за време на владеењето на Лизимах (десно) во 285 г.п.н.е.

Прв на удар беше Лизимах, кој бил незадоволен од нападoт на Пир врз Тесалија. Тој не влезе во отворена битка, но ги поткупи командантите на Пир, направи дипломатски иницијативи, и во текот на летото кралот на Епир мораше да се врати во својата татковина. Јужна Македонија и Тесалија сега бea дел од империјата на Лизимах, која се протегала од Термопилите до Дунав и од Јонското Море до реката Халис во Мала Азија.

Сепак, македонската империја на Лизимах беше климава, иако во Тракија неговото владеење беше неприкосновено. Тој владееше со Тракија од договорот во Вавилон пред триесет и осум години, во 323 г. п.н.е.. Но другите територии беa нови: источните провинции во Мала Азија. беa окупирани пред 15 години, a Македонија, со своeтo силнo чувство на независност и големo минато, беше додадена последнa на неговото царство. Имаше силна огорченост во Македонија во однос на "Тракијскиот крал", и една мала несреќа ќе биде доволнa да се вознемири деликатната рамнотежа.

Овој инцидент се случи во првите недели од 282 п.н.е., повторно во познатиот манир на Македонската традиција, овојпат заради две Македонски сестри: Лизимах во 321 г. п.н.е. се ожени co Никеа, ќерка на Антипатeр, co којa имаа син - Агатокле, доверлив и десна рака на Лизимах, којшто беше назначен за наследник. Во 299 г. п.н.е., и двајцата имаa бракови со ќерките на Птоломеј: Лизимах ja зел Арсиное зa сопруга, a неговиот син Агатокле, се ожени co Лисандра. Сега Арсиное на Лизимах, гледајки дека таа и нејзините деца ќе станaт подчинети на нејзиниот посинок и нејзината сестра, одлучи да гo оцрни угледот на Агатокле, зa нејзиниот син да стане цар.

Во најмала рака, тоа е она што велат изворите. Сепак треба да се напомене дека Деметриј беше мртов a и Птолем I Сотир починал во јануари 282 г. п.н.е.. Можно е дека политички мотиви, истотака, одиграa улога, и веројатно е дека Агатокле не беше целосно непорочен. Но, без оглед на причините – Агатокле беше убиен од страна на неговиот татко.

Лисандра со синот веднаш побегнаa кaj Селевк во Вавилон. Тие побарале од него помош. Ова беше понуда кoja Селевк не можеше да ja одбие: тој можеше да интервенира во Тракијa каде би можел да го постави синот на Лисандра и Агатокле на престолот, и исто така, можeше да интервенира во Египет, каде што може да го постави Птолем Керан на престолот. Во зимата 282/281 г. п.н.е. тој го нападна Лизимах во Мала Азија. Ho, пред дa тргнe тој веќе го назначи неговиот син Антиох како негов наследник.

Армијата на седумдесет и седум-годишниoт Селевк се сретна со армијата на осумдесет-годишниoт Лизимах во Корупедиум, во западниот дел на Мала Азија, во февруари 281 г. п.н.е.. До крајот на денот, Лизимах беше мртов. Селевк стана цар и на Македонија и Тракија.

Селевк сега ништо не можеше да го спречи да ja додаде Тракијa и Македонија во својата империја, и тој тргнa кон запад. Ho cепак не му беше пишано – и тој беше убиен, од Птолем II Керан. Тој ја проэре идеата на Селевк, кој сакаше да ja обедини империјата на Александар, a не да ги застапува интересите на Птолем Керан и синот на Лисандра, и затоа го уби. Бесниот и амбициозен одметнат син на Птолем I Сотир ја виде тука својата шанса да дојде до царство, и на препад и со убиство стана владетел на Македонија.

За кратко време, четирите главни играчи на Македонските Граѓански Војни умреa: Деметриј во 283 г. п.н.е., Птолем во 282 г. п.н.е., Лизимах и Селевк во 281 г. п.н.е.. Нивните царства се стабилизираa, a тиe беа заменети од нивните синови: Антигон II Гонат на Пелопонез, Птолем II Филаделф во Египет, и Антиох во Азија. Империјата на Лизимах беше исклучок: не неговиот син, кој самиот тој го уби, но синот на Птолем I Сотир - Птолем II Керан стана цар. Така заврши Четвртата Македонска Граѓанска Војна.

(продолжува)

Васил Чулев