Малку позната, но доста интересна е историјата на нашиот град. Многу малку се знае за староградските обележја од кои денес повеќето не постојат. Малку кичевчани знаат за некогашните цркви кои постоеле во Кичево. Сите се урнати во турболентните времиња по доаѓањето на османлиските Турци на овие простори (1385 година) кои донеле различна култура, нови обичаи и различна вера. Такво било времето. Пишаните документи регистрираат најмалку 5 цркви кои се наоѓале во самиот град Кичево.

Истражувајќи во Архивата на Југославија, наидов на флејтон „Ран Балкан“ од францускиот публицист Албер Лондар од 1931 година, кој бил објавен во водечките париски весници, и со оглед на исклучително про-југословенски погледи на авторот, се нашол во архивата.

Книгите „Преданија и легенди“ и „Говорни народни умотворби“ (деветти и десетти том) се дела за кои фолклористот и научен советник во Институтот за македонска литература Марко Китевски ја доби годинашната државна награда „Гоце Делчев“ за најдобро научно дело во 2011 година. Главна преокупација на Китевски му е македонскиот фолклор со сите негови богатства што ги истражувал во период од цели четири децении. Автор е на голем број научно-истражувачки трудови од областа на фолклорот и добитник е на најголеми државни награди и признанија.

Светите апостоли Матеј, Марко и Лука во светото Евангелие скоро идентично ги имаат запишано зборовите со кои Христос ги поучува Своите ученици: „Ако некој сака да оди по Мене, нека се одрече од себе, нека го земе крстот свој и нека врви по Мене! Оти кој сака да ја спаси душата своја, ќе ја загуби, а кој ја загуби душата своја заради Мене, тој ќе ја спаси’’ (Матеј 16, 24-25; Лука 9, 23-24 и Марко 8, 34-35). Овие зборови со кои Господ лично му се обраќа на секој од нас, денес се уште поактуелни, а ќе бидат и до крајот на овој свет и век.

ВЕНИЈАМИН МАЧУКОВСКИ СОСТАВУВА  ГРАМАТИКА НА МАКЕДОНСКИ ЈАЗИК И УЧЕНИЦИТЕ УСПЕШНО ЈА ИЗУЧУВААТ

Пешти претставува клисура на реката Бабуна. Клисурата се наоѓа на јужниот излез од Велес, на 5 километри оддалеченост од устието на реката Бабуна во Вардар. Таа името го добила по големиот број на пештери во кои се откриени фосилни остатоци од цицачи стари од 70.000 до 100.000 години пред нашата ера. Пронајдените артефакти од камен упатуваат на доцен палеолит. На високите карпи сè уште живее белоглавиот орел кој речиси е исчезнат од овие простори. Клисурата Пешти е прогласена за карактеристичен природен пејсаж со големи потенцијали за развој на рекреативниот туризам.

Во селото Лешки мажите носат високи до под колената волнени дорамчиња, нашарени со геометриски мотиви, повеќе со црвена боја по пазувите. Тука употребуваат вили од природно дрво, дополнително завиени на врвовите.

По признавањето на христијанската религија за државна вера во римската империја, бил нанесен голем пораз на древните храмови и светилишта. Но, подоцна уништените античките храмови одново започнале да се обновуваат, и тие села биле третирани како свети места. Односот на христијаните кон старите објекти се изменил и тие често оделе кај овие свети места, најчесто со лековити извори, како што порано правеле домородците. На многу места каде што постоеле антички светилишта, христијаните граделе цркви и манастири. Така се зачувале старите обичаи за лековитоста на некои извори покрај црквите и манастирите.

Обично девојките се мажеле со помош на наводаџии. Многу важна улога на самата свадба играле кумот и деверот. Деверот ги “плаќал” чевлите на невестата во нејзиниот дом кога ја земале  за венчавање. Таа пред него ги пробувала и велела дека не и` се точни, а деверот ги земал, ги вртел  трипати во рака, божем не и` влегуваат и откако ќе ги “плател”,  односно ќе ги наполнел со  пари, таа ги облекува. Побогатите семејства до црквата на венчавка оделе со пајтон, а посиромашните пешки. На чело на колоната до црквата оделе свирачи. Кумот бил многу ценет од младоженците и го сметале  за нивен духовен татко. На самата венчавка кумот им ставал на младоженците платно преку рацете кои им се вкрстени, со симболика вечно да останат “врзани” заедно. Тие пак кумот и кумата ги дарувале со бовчалоци. По вртењето околу олтарот над младоженците се фрлале бонбони и леблебии, со симболика да имаат плоден брак. Свадбата продолжува со веселба која најчесто била дома кај младоженецот.

Во Струга имаше кула. Таа се наоѓаше кај сегашниот безистен. Беше во скромни димензии: 4 х 4 м. висока (со чатија) 6 м. Од четирите страни имаше полукружни прозори. И влезната врата беше полукружна. Ќошовите на ѕидовите беа од делкан бигор.